مقدمه: یکی از جنبههای بسیار مهم در بهنژادی گندم، ثبات و پایداری ارقام، تحت شرایط مختلف محیطی است. تنش خشکی انتهای فصل یکی از مهمترین تنشهای محیطی است که تولید گندم را با محدودیت رو به رو ساخته و بازده تولید این گیاه کاهش داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی واکنش ارقام گندم دیم در یک منطقه کوهستانی (روستای فارسیان) واقع در منطقه گالیکش انجام شد. مواد و روشها: برای این منظور مطالعهای بر روی ده رقم گندم (UR-93-15، UR-95-15، قابوس، پایا، آرامش، آپلومپ، اوکلیده ، میهن ، گاسکوژن ، وینر) در سه تکرار در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در شهرستان گالیکش انجام شد. ثبت مراحل فنولوژیک و نمونهبرداری برای تعیین عملکرد و اجزای عملکرد دانه به طور مجزا روی 10 بوته معین انجام شد، همچنین برای تعیین عملکرد دانه و بیولوژیک در مترمربع و شاخص برداشت 4 مورد کیلگیری به مساحت هر کدام یک مترمربع از هر کرت در مرحله نهایی برداشت انجام شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SAS صورت گرفت. نتایج: تجزیه واریانس نشان داد که اثر رقم بر تمام صفات مورد مطالعه در سطح یک درصد معنیدار بود. همچنین نتایج مقایسه میانگین نشان داد که کمترین و بیشترین طول سنبله به ترتیب مربوط به رقم آرامش با 60/9 سانتیمتر و رقم UR-93-15 با 6/15 سانتیمتر بود، از طرفی رقم آرامش با 592 سنبله در متر مربع و رقم اوکلیده با 251 سنبله در مترمربع به ترتیب از بیشترین و کمترین تعداد سنبله در مترمربع برخودار بودند، کمترین تعداد دانه در سنبله در رقم پایا مشاهده شد و بیشترین مقدار این صفت به طور مشترک با 43 دانه در سنبله در ارقام قابوس، میهن و UR-95-15 مشاهده شد. همچنین رقم وینر و پایا به ترتیب دارای بالاترین و کمترین عملکرد بیولوژیک (به ترتیب 11/3 و 53/1 کیلوگرم در مترمربع) بودند. نتایج همبستگی نشان داد که شاخص برداشت و تعداد سنبله با همبستگی مثبت و بالای 80 درصد بیشترین نقش در عملکرد دانه را داشتند. نتیجهگیری کلی: در نتیجه با توجه به شرایط آب و هوایی (میزان بارندگی و دمای هوا) در منطقه و تنش خشکی آخر فصل در اکثر صفات مورد ارزیابی اختلاف کمی بین ارقام مشاهده شد. با این حال رقم آرامش عملکرد بهتری نسبت به ارقام کشت شده در منطقه داشت و میتوان برای این منطقه توصیه کرد.
Rahemi Karizaki A, Faramarzi Kohsar H, Timori J, Abhari A. Evaluation of yield and morphological traits of new wheat varieties (Triticum aestivum) under rainfed conditions (late-season drought stress) in Golestan province (case study: Galikesh region). 3 2025; 9 (17) :100-110 URL: http://arpe.gonbad.ac.ir/article-1-454-fa.html
راحمی کاریزکی علی، فرامرزی کوهسار حدیثه، تیموری جواد، ابهری عبای. بررسی عملکرد و خصوصیات موفولوژیک ارقام جدید گندم (Triticum aestivum) در شرایط دیم (تنش خشکی انتهای فصل رشد) استان گلستان (مطالعه موردی منطقه گالیکش). 1. 1403; 9 (17) :100-110
