مقدمه:غلات به عنوان ستون اصلی امنیت غذایی، جایگاه ویژهای در کشاورزی جهان دارند و جو (Hordeum vulgare) به دلیل سازگاری اکولوژیکی بالا و تنوع ژنتیکی مطلوب، پس از گندم، دومین محصول استراتژیک در ایران محسوب میشود. با این حال، تنشهای محیطی بهویژه خشکی در مرحله زایشی، از مهمترین عوامل محدودکننده عملکرد و کیفیت این محصول به شمار میروند. شناسایی کنترل ژنتیکی صفات مربوط به تحمل خشکی و تعیین جایگاه ژنهای مسئول، گامی اساسی برای ارتقای پایداری عملکرد در شرایط تنش است. در این راستا، بهرهگیری از مکانیابی مکانهای ژنی کنترلکننده صفات کمی (QTL) و نشانگرهای مولکولی، ابزاری قدرتمند برای غلبه بر پیچیدگی توارث صفات پلیژنی فراهم میآورد. هدف از این پژوهش، شناسایی نشانگرهای مولکولی مرتبط با تحمل خشکی در مرحله زایشی و بهبود نقشه ژنتیکی موجود با استفاده از جمعیت تلاقییافته بادیا × کویر است تا از این طریق، با تعیین جایگاههای ژنی مؤثر و ارزیابی آثار فنوتیپی آنها، زمینه لازم برای اجرای موفقیتآمیز برنامههای انتخاب به کمک نشانگر(MAS) و توسعه ارقام متحمل به خشکی فراهم گردد. مواد و روشها: به منظور مکانیابی QTLهای مرتبط با صفات مرتبط با تحمل به خشکی، آزمایشی با 103 خانواده F3 جو حاصل از تلاقی بادیا × کویر در مرحله زایشی، در شهرستان کردکوی با ارتفاع 1 متر از سطح دریا در قالب طرح کاملا تصادفی در 2 تکرار انجام شد. بدین ترتیب که خانوادههای مورد نظر در شرایط نرمال (بدون تنش) و تنش خشکی (7/0 درصد ظرفیت زراعی) در مراحل زایشی مورد بررسی قرار گرفتند. از هر رقم در هر تکرارسه بوته به صورت تصادفی انتخاب و صفات ارتفاع گیاه، طول ساقه، طول سنبله، طول پدانکل، طول ریشک، طول برگ پرچم، طول میانگره، قطر پدانکل، قطر دانه، قطر ریشک، قطر ساقه، وزن کل گیاه، وزن ساقه، وزن سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن پدانکل، وزن ریشک، وزن برگها، وزن برگ پرچم، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبلچه، تعداد گره، تعداد برگ، عرض برگ پرچم، تعداد کل پنجه ها، تعداد پنجه بارور، عملکرد اندازهگیری شد. همچنین برای تجزیه ژنتیکی نمونه برگ از گیاهان تهیه و استخراج DNA به روش CTAB انجام شد. برای تهیه نقشه ژنتیکی از 29 نشانگر SSR و 10 نشانگر ISSR استفاده گردید. به منظور شناسایی QTLهای کنترل کننده صفات مورد مطالعه از روش مکانیابی فاصلهای مرکب و نرمافزار Qgene استفاده شد. نتایج: در پژوهش حاضر در گیاه جو تعداد 36 QTL برای 20 صفت در شرایط نرمال ردیابی شدند. که 2 QTL برای ارتفاع بوته، یک QTL برای طول ساقه، 2 QTL برای طول پدانکل، 2 QTL برای قطر ساقه، 2 QTL برای وزن کل بوته، 2 QTL برای کل پنجه ها و 2 QTL برای عملکرد بوته بود. همچنین تعداد 25 QTL برای 15 صفت در شرایط تنش خشکی ردیابی شدند که یک QTL برای صفت ارتفاع بوته، یک QTL برای صفت طول ساقه، دو QTL برای صفت طول سنبله، دو QTL برای صفت طول پدانکل، یک QTL برای صفت طول ریشک، یک QTL برای صفت طول میانگره اول، یک QTL برای صفت قطر پدانکل، یک QTL برای صفت قطر دانه، یک QTL برای صفت قطر ساقه، یک QTL برای صفت وزن کل گیاه، یک QTL برای صفت وزن برگها، یک QTL برای صفت تعداد گره، یک QTL برای صفت تعداد برگ، یک QTL برای صفت کل پنجه ها، یک QTL برای صفت عملکرد بوته بود. نتیجهگیری کلی: نتایج این پژوهش نشان دهنده وجود تعداد ۳۶ QTL برای ۲۰ صفت مورد مطالعه بود که بیانگر کنترل چندژنی صفات مورد بررسی است. علاوه بر این، مطالعات نشان داد که QTLهای شناساییشده میتوانند بهعنوان ابزارهای مؤثر در انتخاب به کمک نشانگر و اصلاح ارقام متحمل به خشکی در جو مورد استفاده قرار گیرند.
Sadeghi M, Ahangar L, Sabouri H. Identification of Molecular Markers Associated with Drought Tolerance and Improvement of the Genetic Map in a Barley Population Derived from the Cross between Badia and Kavir at the Reproductive Stage. 3 2025; 10 (18) :77-96 URL: http://arpe.gonbad.ac.ir/article-1-466-fa.html
صادقی مجتبی، آهنگر لیلا، صبوری حسین. شناسایی نشانگرهای مولکولی مرتبط با تحمل خشکی و بهبود نقشه ژنتیکی در جمعیت جو حاصل از تلاقی بادیا × کویر در مرحله زایشی. 1. 1404; 10 (18) :77-96
