مقدمه:کرمهای خاکی از مهمترین اجزای فون خاک به شمار میروند و نقش اساسی در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک دارند. برخی گونههای کرم خاکی توانایی بالایی در تجزیه بقایای آلی و تبدیل آنها به ورمیکمپوست دارند و از این رو در مدیریت پسماندهای آلی و تولید کودهای زیستی مورد توجه قرار گرفتهاند. موفقیت در تولید ورمیکمپوست و فرآوردههای جانبی آن تا حد زیادی به رشد، بقا و توان تولیدمثلی کرمهای خاکی وابسته است. بنابراین، شناسایی و بهینهسازی منابع غذایی مکمل به منظور افزایش سرعت رشد، تکثیر و تولید بیوماس کرمهای خاکی از اهمیت ویژهای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر غلظتهای مختلف شکر و اسیدآمینه بر رشد، تکثیر و تولید بیوماس کرم خاکی و همچنین میزان تولید ورمیکمپوست انجام شد. مواد و روشها:این آزمایش در سال 1397 در دانشگاه گنبدکاووس به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. فاکتور اول شامل غلظت شکر در چهار سطح 0، 5، 10 و 20 گرم در لیتر و فاکتور دوم شامل غلظت اسیدآمینه در چهار سطح صفر، 1، 2 و 3 گرم در لیتر بود. محلولهای تیماری تهیه و به صورت هفتگی، هر بار به میزان 100 میلیلیتر به بسترهای پرورش کرم اضافه شدند. در طول دوره آزمایش، دما و رطوبت بسترها به طور روزانه کنترل و تنظیم گردید. پس از حدود 100 روز و پایان فرآیند تولید ورمیکمپوست، کرمهای خاکی از بستر جدا شدند و صفات مختلف شامل تعداد و وزن کرمهای بالغ، جوان و نوزاد، تعداد و وزن کوکونها، تعداد و وزن نهایی کرمها و همچنین وزن ورمیکمپوست تولیدی اندازهگیری و ثبت شد. نتایج: نتایج نشان داد که تیمارهای مختلف شکر و اسیدآمینه اثر معنیداری بر تعداد و وزن کرمهای بالغ، جوان و نوزاد، تعداد و وزن کوکونها و همچنین تعداد و وزن نهایی کرمها داشتند. با این حال، اثر شکر و اثر متقابل شکر و اسیدآمینه بر وزن ورمیکمپوست تولیدی از نظر آماری معنیدار نبود. بیشترین تعداد و وزن کرم بالغ در تیمار A4S1به ترتیب با میانگین 227 عدد و 90/38 گرم مشاهده شد، در حالی که کمترین مقدار مربوط به تیمار شاهد (A1S1) با 2 عدد کرم و 0/60 گرم بود. بیشترین تعداد و وزن کرم جوان در تیمار A2S3 به ترتیب برابر با 223 عدد و 62/16 گرم و کمترین مقدار در تیمار شاهد مشاهده شد. همچنین بیشترین تعداد کرم نوزاد و تعداد نهایی کرمها در تیمار A2S3به ترتیب 9038 و 9330 عدد بود. بیشترین وزن کرم نوزاد در تیمار A3S3با 42/23 گرم و بیشترین وزن نهایی کرمها در تیمار A4S1با 176/52 گرم ثبت شد. تعداد و وزن کوکونها نیز تحت تأثیر تیمارها قرار گرفت، به طوری که بیشترین تعداد و وزن کوکون در تیمارA4S1به ترتیب 3017 عدد و 20/14 گرم و کمترین مقدار در تیمار A1S2مشاهده شد. بیشترین وزن ورمیکمپوست تولیدی نیز در تیمار A2S2معادل 7865 گرم و کمترین مقدار در تیمار A1S3برابر 6505 گرم به دست آمد. این نتایج نشان میدهد که افزودن منابع کربنی و نیتروژنی قابل دسترس، شرایط مطلوبی برای رشد و تولیدمثل کرمهای خاکی فراهم کرده و موجب افزایش فعالیت زیستی آنها میشود. نتیجهگیری کلی: بر اساس نتایج این پژوهش، استفاده از شکر و اسیدآمینه به عنوان مکملهای غذایی در بستر پرورش کرم خاکی میتواند به طور مؤثری موجب افزایش رشد، تولید بیوماس، تعداد کوکون و تکثیر کرمها شود. به طور کلی، سرعت رشد و تولیدمثل کرمهای خاکی با کیفیت و کمیت مواد غذایی در دسترس رابطه مستقیم دارد و تیمارهای حاوی شکر و اسیدآمینه نسبت به تیمار شاهد عملکرد بهتری نشان دادند. بنابراین، استفاده از این ترکیبات میتواند به عنوان راهکاری مناسب برای افزایش راندمان تولید ورمیکمپوست و توسعه سامانههای پرورش کرم خاکی مورد توجه قرار گیرد.
Biabani A, Piroozeh A, Jafarzadeh M, Rezvani R. Evaluation of the Effects of Amino Acid and Sugar on the Activity and Reproductive Performance of Eisenia fetida Earthworms. 3 2025; 10 (18) :36-46 URL: http://arpe.gonbad.ac.ir/article-1-463-fa.html
بیابانی عباس، پیروزه عبدالقادر، جعفرزاده محمدرضا، رضوانی رضا. بررسی تأثیر کاربرد اسیدآمینه و شکر بر فعالیت و تکثیر کرم خاکی ایزینیا فوئتیدا (Eisenia fetida). 1. 1404; 10 (18) :36-46
