مقدمه:تغییرات آب و هوایی اصلیترین نگرانی زیستمحیطی است که به طور جدی رفاه بشر و سایر موجودات زنده را روی سیاره زمین تهدید میکند. کشاورزی یکی از عوامل اصلی انتشار گازهای گلخانهای (GHG)به ویژه انتشار ترکیباتی غیر از دیاکسیدکربن (CO2)مانند متان (CH4)و اکسید نیتروژن (N2O)است. انتشار گازهای گلخانهای با توسعه اقتصادی، رشد جمعیت، افزایش انرژی و استفاده از کودها و سموم شیمیایی که برای حفظ و افزایش عملکرد دانه ایجاد میشوند، تشدید میشود. علاوه بر این، بخش قابل توجهی از کودهای حاوی نیتروژن که هر سال استفاده میشود به عنوان نیتروژن فعالدر محیط منتشر میشود که باعث ایجاد موجی از مشکلات زیست محیطی از جمله آلودگی هوا، اوتروفیکاسیون و تخریب لایه اوزن جو میشود. در سطح جهانی، بخش کشاورزی حدود 10 تا 12 درصد از کل انتشار گازهای گلخانهای را از طریق اقدامات انسانی ایجاد میکند. انتظار میرود مجموع انتشار گازهای گلخانهای بین سالهای 2000 تا 2030 حدود 50 درصد افزایش یابد و تأثیرات بیشتری بر آب و هوا و اقلیم داشته باشد. مواد و روشها: به همین منظور میزان مصرف سوخت، انرژی و انتشار گازهای گلخانهای در تولید گندم و سیبزمینی در شهرستان گرگان مورد بررسی قرار گرفت.این تحقیق در 25 مزرعه از مزارع تولید گندم و سیب زمینی در سال زراعی 1398-1397 صورت گرفت. در مرحله اول پس از انتخاب مزارع مورد نظر، یکایک عملیات زراعی ثبت شد. همچنین میزان مصرف نهاده ها نیز در هر مزرعه یادداشت برداری شد. در نهایت میزان عملکرد در مزارع مورد بررسی ثبت گردید. در مرحله دوم بر اساس مقدار مصرف سوخت و نهاده های مصرفی در هر نوع از عملیات زراعی انجام شده و با در نظر گرفتن ضرایب مربوط به آن تولید گازهای گلخانهای در هر هکتار آنالیز شد. نتایج: بر اساس نتایج برای تولید هر هکتار گندم و سیبزمینی به ترتیب 1459 و 2034 کیلوگرم معادل دیاکسیدکربن منتشر شد. به طور متوسط در هر هکتار تولید گندم و سیبزمینی به ترتیب به ازای هر مگاژول انرژی مصرفی 79 و 49 گرم گازهای گلخانهای انتشار یافت که این میزان برای انرژی خروجی به ترتیب معادل 27 و 18 گرم تخمین زده شد. نتیجهگیری کلی: در نهایت با توجه به نتایج به دست آمده میتوان گفت که مصرف کودهای شیمیایی به ویژه کودهای نیتروژنی و همچنین مصرف سوختهای فسیلی بخش مهمی از انتشار گازهای گلخانه ای را به خود اختصاص دادند که با بهینه سازی مصرف آنها میتوان گام مهمی در کاهش میزان انتشار گازهای گلخانهای برای تولید محصولات گندم و سیبزمینی برداشت.
Habibi H, Malekan M, Taji M, Haidar Abadi S Q H. Assessment of greenhouse gas emissions in potato and wheat production in Gorgan city. 3 2025; 9 (17) :53-61 URL: http://arpe.gonbad.ac.ir/article-1-450-fa.html
حبیبی حسن، ملکان محمد، تاجی مسعود، حسینی حیدرآبادی سید قاسم. ارزیابی انتشار گازهای گلخانهای در تولید سیبزمینی و گندم در شهرستان گرگان. 1. 1403; 9 (17) :53-61
