fa کمی کردن تغییرات رشد فیزیولوژیک دانه گندم (Triticum aestivum L.) پژوهشي Research <p style="text-align: justify;">برای دستیابی به حداکثر عملکرد و کیفیت بذر، انتخاب بهترین مدل&not;های توصیف کننده تغییرات وزن هزاردانه در دوره پر شدن و رسیدگی دانه اهمیت زیادی دارد. پژوهش حاضر برای ارزیابی مدل&rlm;های رگرسیونی غیر&rlm;خطی برای کمی کردن تغییرات وزن هزار دانه گندم ( دو رقم : زرین و سرداری و دو ژنوتیپ: C-83-8 و C-81-10) در زمان&not;های مختلف برداشت، انجام شد. بدین منظور وزن هزار دانه ارقام و ژنوتیپ&not;ها در روزهای 20، 27، 34، 41، 48، 55، 62، 69، 76 و 83 پس از گلدهی (به فواصل 7 روز ) اندازه‌گیری شد. برای توصیف وزن هزار دانه در مقابل زمان&not;های مختلف برداشت مدل&rlm;های دوتکه&rlm;ای، لجستیک، واننللا، گامپرتز، بتا 2 (تغییر یافته) و بتا 1 (اصلی) ارزیابی شدند. نتایج ارزیابی مدل&not;های رگرسیون غیر خطی با استفاده از آماره&not;های مختلف نشان داد که ضمن اینکه مقادیر RMSE در مدل‌های دو تکه&not;ای و واننللا بالا بود، ضریب تغییرات بالا و مقادیر R2 کمتری داشتند. این درحالی بود که مدل بتای 2 با بهترین پراکنش نقاط حول خط یک به یک و مقادیر RMSE و R2 مطلوب به عنوان بهترین مدل جهت توصیف تغییرات وزن هزاردانه گندم در دوره پرشدن انتخاب شد. بدین‌ترتیب کلیه ارقام و ژنوتیپ&not;های مورد مطالعه در بازه زمانی 65 الی 67 روز پس از گلدهی به حداکثر وزن هزاردانه خود دست یافتند که می&not;توان این زمان را معیار دقیق زمان رسیدگی فیزیولوژیکی بذر دانست. در این بازه زمانی نیز کمترین و بیشترین وزن هزاردانه به ترتیب به رقم زرین و سرداری اختصاص داشت. به‌طورکلی، نتایج نشان داد که براساس مدل بتای2، ارقام با وزن هزاردانه بیشتر، دوره پرشدن بذر بیشتری داشتند و بنابراین شروع دوره پرشدن دانه در آنها، زودتر خواهد بود. از این رو پیشنهاد می&not;شود که برنامه های اصلاحی و ژنتیکی ارقام در جهت شروع زودتر زمان پرشدن دانه و طویل نمودن دوره پرشدن دانه از گلدهی تا زمان رسیدگی فیزیولوژیک دانه، گسترش پیدا کند.</p> <p dir="ltr" style="text-align: justify;">In order to achieve maximum yield and seed quality, finding the best model to quantify 1000 seed weight changes at seed filling period and maturity is very important. This study was conducted to evaluate nonlinear regressions models for description wheat 1000- seed weight variation (cv. Zarrin and Sardari and Genotyps: C-81-10 and C83-8) response to time from flowering to harvest. Therefore, 1000- seed weight from different cultivars and genotypes of wheat was measured every seven days&nbsp; in times of 20, 27, 34, 41, 48, 55, 62, 69, 76 and 83 days from flowering. Six functions (Segmented, Logestic, Vannella, Gompertz, Beta 1(original) and Beta 2 (Modified)) were evaluated to describe 1000- seed weight variation in response of time. The results indicated that&nbsp; high RMSE ,low R²&nbsp; and high CV observed in Segmented and Vannella models and the best model was Dent-like with optimum RMSE and R² and appropriate distribution around one by one line. In the all of cultivars and genotypes achieving to highest 1000-seed weight occurred in 65-67 days from flowering, thus it can be considered as physiological maturity time. In this time cv. Sardari and Zarrin had the highest and the lowest 1000-seed weight respectively. Generally results showed that based on Beta 2 model, in cultivars with higher 1000-seed weight, time of achieving to maximum rate of seed filling occurred earlier than others. Thus it could be recommended that the breeding and genetically programming make the seed filling time happen earlier but make the duration of seed filling longer.</p> رسیدگی فیزیولوژیک, مدل بتای 2, گندم, گلدهی Physiological maturity, Beta 2 model, Wheat, Flowering 37 50 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-119-2&slc_lang=fa&sid=1 nabi khaliliaqdam نبی خلیلی اقدم nkhaliliaqdam@yahoo.com 1003194753284600853 1003194753284600853 Yes Pyame Noor University, Saghez,Iran دانشگاه پیام نور سقز shilan Davoodi شیلان داوودی Silan.davoodi@yahoo.com 1003194753284600854 1003194753284600854 No Islamic Azad University of Tabriz دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز Tooraj Mir-Mahmoodi تورج میرمحمودی Toraj73@yahoo.com 1003194753284600855 1003194753284600855 No Agronomy and Plant Breeding Department, Islamic Azad University, Mahabd Branch, Mahabad, Iran دانشگاه آزا اسلامی مهاباد ali Rahemi-Karizaki علی راحمی کاریزکی alirahemi@yahoo.com 1003194753284600856 1003194753284600856 No Gonbad-Kavos University دانشگاه گنبد کاووس