2

fa مقایسه برخی صفات زراعی و کیفیت دانه موتانت‎های برنج با ارقام بومی و پرمحصول Comparison of some agronomic traits and grain quality of rice mutants with native and high-yielding varieties اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: با توجه به اهمیت خود اتکایی در محصول برنج، ضرورت و اهمیت ایجاد و معرفی ارقام کیفی پاکوتاه و مقاوم به خوابیدگی، زودرس و در نهایت پرمحصول از ارقام کیفی محلی اجتناب‌ناپذیر است. در این راستا، معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران (آمل)، با همکاری پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای کرج، با استفاده از پرتو گاما (دزهای 200، 250 و 300 گری) بر روی بذور ارقام طارم محلی، حسنی و عنبربو و هدایت جمعیت M1 تا نسل M5، تعدادی لاین موتانت امید بخش از نظر صفت زراعی زودرسی، پاکوتاهی با عملکرد مناسب انتخاب نموده که در آزمایش مشاهده&lrm;ای در آمل مورد بررسی و نسبت به والدین (طارم محلی، حسنی و عنبربو) همراه با شاهد فجر و شیرودی مورد مقایسه قرار گرفتند. مواد و روش&lrm;ها: جهت ارزیابی مشاهده&lrm;ای موتانت&lrm;های نسل ششم (M6)، آزمایشی در مزرعه معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران (آمل) در قالب طرح بلوک&lrm;های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1395 اجرا شد. تعداد موتانت 32 ژنوتیپ همراه با سه تا والد (طارم محلی، حسنی و عنبربو) و دو شاهد فجر و شیرودی در مجموع 37 ژنوتیپ ارزیابی شدند. با اندازه&lrm;گیری صفات تعداد روز تا پنجاه درصد گلدهی، ارتفاع بوته، تعداد خوشه در کپه، عملکرد لاین&lrm;ها نسبت به هم مقایسه شدند. پس از برداشت محصول، نمونه&lrm;ی 400 گرمی شلتوک از هر تیمار و تکرار انتخاب و به آزمایشگاه کیفیت منتقل شد. صفات راندمان تبدیل، درصد برنج سالم، نسبت طویل شدن دانه، درصد آمیلوز و درجه حرارت ژلاتینه شدن اندازهگیری شد. نتایج: نتایج نشان داد که کاهش ارتفاع بوته در لاین&lrm;های حاصل از عنبربو بیشتر از طارم محلی و ارتفاع موتانت&lrm;های انتخابی 130-100 سانتی‌متر بود. 18 موتانت دارای میانگین تعداد خوشه از 7/17-6/13 بوده که تفاوت معنی&lrm;داری در سطح یک درصد نداشتند. با افزایش تعداد روز تا 50 درصد گلدهی و تعداد خوشه در کپه، عملکرد ژنوتیپ&lrm;های برنج افزایش یافت. در بین موتانت&lrm;ها، شماره 138، 1126 و 3200، بیشترین راندمان تبدیل را داشتند و از نظر آماری مشابه طارم محلی بودند. دامنه درصد  برنج سالم در بین موتانت&lrm;ها 70-60 درصد بود. 19 تا موتانت‌ها دارای نسبت طویل شدن دانه بیشتر از 2 بودند. دامنه تغییرات درصد آمیلوز و دمای ژلاتینی شدن در بین موتانت&lrm;ها به&lrm;ترتیب 5/22-5/16 و 7-3 بود. نتیجه&lrm;گیری کلی: ژنوتیپ&lrm;های موتانت با شماره 114، 1117، 1120، 1126،126، 2310، 2212، 222، 138، 3200، 3216، 3218 و 3227، دارای عملکرد بیشتری نسبت به شاهد والدین (طارم محلی، حسنی و عنبربو) بودند. در ضمن این موتانت&lrm;ها دارای راندمان تبدیل بهتر و نسبت طویل شدن دانه بیشتری از ارقام شاهد داشتند.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Considering the importance of self-reliance in rice production, the necessity and importance of creating and introducing high-quality cultivars that are short and resistant to dormancy, early-high-yielding among local qualitative cultivars is inevitable. In this regard, the deputy of the rice research institute in Mazandaran (Amol) with the cooperation of Karaj Nuclear Agriculture Research Institute used gamma rays (doses of 200, 250 and 300 gy) on the seeds of Tarom Mahali, Hassani, and Anbarbo varieties to advance M1 population to M5. In this research, several promising mutant lines were selected in terms of the agricultural traits of early ripening, and shortness with suitable performance examined in an observational experiment in Amol and compared to their parents (Tarom Mahali, Hassani, and Anbarboo) along with Fajr and Shiroudi. Materials and methods: To evaluate the sixth generation (M6) mutants, an experiment was carried out in the field of the deputy of the rice research institute in Mazandaran (Amol), in the form of a randomized complete block design with three replications in the crop year of 2017. The number of mutants of 32 genotypes along with three parents (Tarom Mahali, Hassani, and Anbarboo) and two chack, Fajr and Shiroudi, were evaluated for a total of 37 genotypes. By measuring the traits of the number of days to 50% flowering, plant height, number of panicles in the hill, and yield of the lines were compared. After harvesting, a 400-gram sample of rice from each treatment and replication was selected and transferred to the quality laboratory. The characteristics of milling recovery, head rice percentage, grain elongation ratio, amylose percentage, and gelatinization temperature were measured. Results: The results showed that the decrease in plant height in the lines obtained from Anbarboo was more than the Tarom Mahali, and the height of the selected mutants was 100-130 cm. 18 mutants had an average number of panicles (13.6-17.7) and had no significant difference at the 1% level. By increasing the number of days to 50% flowering and the number of panicles in the hill, the yield of rice genotypes was increased. Among the mutants, numbers 138, 1126, and 3200 had the highest milling recovery and were statistically similar to the Tarom Mahali. The percentage range of head rice among mutants was 60-70%. 9 mutants had a grain elongation ratio greater than 2. The range of change in amylose percentage and gelatinization temperature among the mutants was 16.5-22.5 and 3.7-7, respectively. Conclusion: Mutant genotypes numbered 114, 1117, 1120, 1126, 126, 138, 222, 2212, 2310, 3200, 3216, 3218 and 3227 had higher performance than the parental check (Tarom Mahali, Hassani and Anbarboo). In addition, these mutants had better milling recovery and higher grain elongation ratio than the check cultivars.</div> آمیلوز, عملکرد, موتانت برنج, 50 درصد گلدهی Amylose, Yield, Rice mutant, 50% flowering 111 121 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-128&slc_lang=fa&sid=1 Allahyar Fallah الهیار فلاح 10031947532846003107 10031947532846003107 Yes Leila Bagheri لیلا باقری 10031947532846003108 10031947532846003108 No Alireza Nabipour علیرضا نبی‌پور 10031947532846003109 10031947532846003109 No Nahid Fathi ناهید فتحی 10031947532846003110 10031947532846003110 No