fa بررسی عملکرد و خصوصیات موفولوژیک ارقام جدید گندم (Triticum aestivum) در شرایط دیم (تنش خشکی انتهای فصل رشد) استان گلستان (مطالعه موردی منطقه گالیکش) اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:IRANsans;"><span style="font-size:14px;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span lang="FA"><span b="" nazanin="">مقدمه:</span></span></b><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> یکی از جنبه‌های بسیار مهم در به‌نژادی گندم، ثبات و پایداری ارقام، تحت شرایط مختلف محیطی است. <span style="background:white">تنش خشکی انتهای فصل یکی از مهمترین تنش</span></span></span> <span lang="FA"><span style="background:white"><span b="" nazanin="">های محیطی است که تولید گندم‌ را با محدودیت رو به رو ساخته و بازده تولید این گیاه کاهش داده است. پژوهش حاضر با هدف </span></span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">بررسی واکنش ارقام گندم دیم در یک منطقه کوهستانی (روستای فارسیان) واقع در منطقه گالیکش انجام شد. </span></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span lang="FA"><span b="" nazanin="">مواد و روش‌ها:</span></span></b><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> برای این منظور مطالعه‌ای بر روی ده رقم گندم (</span></span><span dir="LTR">UR-93-15</span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">، </span></span><span dir="LTR">UR-95-15</span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">، قابوس، پایا، آرامش، آپلومپ، اوکلیده ، میهن ، گاسکوژن ، وینر) در سه تکرار در قالب طرح بلوک‌ کامل تصادفی در شهرستان گالیکش انجام شد.</span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> ثبت مراحل فنولوژیک و نمونه&rlm;برداری برای تعیین عملکرد و اجزای عملکرد دانه به طور مجزا روی 10 بوته معین انجام شد، همچنین برای تعیین عملکرد دانه و بیولوژیک در مترمربع و شاخص برداشت 4 مورد کیل‌گیری به مساحت هر کدام یک متر‌مربع از هر کرت در مرحله نهایی برداشت انجام شد. </span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار</span></span><span dir="LTR"> SAS </span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">صورت گرفت</span></span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">.</span></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span lang="FA"><span b="" nazanin="">نتایج:</span></span></b><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> تجزیه واریانس نشان داد که اثر رقم بر تمام صفات مورد مطالعه در سطح یک درصد معنی‌دار بود. همچنین نتایج مقایسه میانگین نشان داد که کمترین و بیشترین طول سنبله به ترتیب مربوط به رقم آرامش با 60/9 سانتی‌متر و رقم </span></span><span dir="LTR">UR-93-</span><span lang="FA"><span b="" nazanin="">15 با 6/15 سانتی‌متر بود، از طرفی رقم آرامش با 592 سنبله در متر مربع و رقم اوکلیده با 251 سنبله در مترمربع به ترتیب از بیشترین و کمترین تعداد سنبله در مترمربع برخودار بودند، کمترین تعداد دانه در سنبله در رقم پایا مشاهده شد و بیشترین مقدار این صفت به طور مشترک با 43 دانه در سنبله در ارقام قابوس، میهن و </span></span><span dir="LTR">UR-95-15</span><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> مشاهده شد. همچنین رقم وینر و پایا به ترتیب دارای بالاترین و کمترین عملکرد بیولوژیک (به ترتیب 11/3 و 53/1 کیلوگرم در مترمربع) بودند. نتایج همبستگی نشان داد که شاخص برداشت و تعداد سنبله با همبستگی مثبت و بالای 80 درصد بیشترین نقش در عملکرد دانه را داشتند. </span></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span lang="FA"><span b="" nazanin="">نتیجه‌گیری کلی:</span></span></b><span lang="FA"><span b="" nazanin=""> در نتیجه با توجه به شرایط آب ‌و هوایی (میزان بارندگی و دمای هوا) در منطقه و تنش خشکی آخر فصل در اکثر صفات مورد ارزیابی اختلاف کمی بین ارقام مشاهده شد. با این‌ حال رقم آرامش عملکرد بهتری نسبت به ارقام کشت شده در منطقه داشت و می‌توان برای این منطقه توصیه کرد.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Introduction: </b>One of the most important aspects of wheat breeding is the stability and resilience of varieties under different environmental conditions. Late-season drought stress is one of the most significant environmental stresses that limits wheat production and reduces its yield. This study aimed to examine the response of <em><span style="background:white">wheat g</span></em><span style="background:white">rown under <em>rainfed</em> conditions.</span> in mountainous area (Farsian village) located in Galikesh region.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Materials and methods:</b> For this purpose, a study was conducted on ten wheat varieties (UR-93-15, UR-95-15, Gaboos, Paya, Aramesh, Aplump, Euclide, Mihan, Gascojen, and Wiener) in three replications within a randomized complete block design in Galikesh region. Phenological stages were recorded, and sampling was carried out to determine yield and yield components separately on 10 specific plants. Additionally, to determine grain and biological yield per square meter and harvest index, four one-square-meter samples from each plot were taken at the final harvest stage. Data analysis was performed using SAS software.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> Analysis of variance showed that the effect of variety on all studied traits was significant at the 1% level. The mean comparison results showed that the shortest and longest spike lengths belonged to the Aramesh variety with 9.60 cm and UR-93-15 variety with 15.6 cm, respectively. Additionally, the Aramesh variety with 592 spikes per square meter and the Euclide variety with 251 spikes per square meter had the highest and lowest number of spikes per square meter, respectively. The lowest number of grains per spike was observed in the Paya variety, and the highest value for this trait was observed in the Gaboos, Mihan, and UR-95-15 varieties with 43 grains per spike. Furthermore, the Wiener and Paya varieties had the highest and lowest biological yield (3.11 and 1.53 kg per square meter, respectively). Correlation results showed that the harvest index and the number of spikes had a positive correlation above 80% and played the most significant role in grain yield. </span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Conclusion: </b>Considering the climatic conditions (rainfall and temperature) in the region and late-season drought stress, there was little difference between varieties in most evaluated traits. However, the Aramesh variety performed better than the other varieties grown in the region and can be recommended for this area.</span></span></span></span></div> سنبله, شاخص برداشت, طول پدانکل, عملکرد دانه Spike, Harvest index, Peduncle length, Grain yield 100 110 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-127&slc_lang=fa&sid=1 Ali Rahemi Karizaki علی راحمی کاریزکی 10031947532846003103 10031947532846003103 Yes Hadiseh Faramarzi Kohsar حدیثه فرامرزی کوهسار 10031947532846003104 10031947532846003104 No Javad Timori جواد تیموری 10031947532846003105 10031947532846003105 No Abbas Abhari عبای ابهری 10031947532846003106 10031947532846003106 No