2

fa اثر زمان، مقدار و روش مصرف نیتروژن بر عملکرد، اجزاء عملکرد و برخی صفات مورفولوژیکی گندم زمستانه اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: گندم یکی از محصولات استراتژیک کشور بوده و بیش از 45 درصد پروتئین و 55 درصد کالری مورد نیاز جمعیت کشور را تأمین میکند. نیتروژن نقش مهمی در افزایش عملکرد دارد؛ بهطوریکه کمبود آن بیش از سایر عناصر غذایی به چشم می‌خورد و امروزه کم‌تر خاک زراعی وجود دارد که نیاز به مصرف کود نیتروژنه نداشته باشد. به‌طور کلی کشاورزان در تولید محصولات زراعی، جهت کسب حداکثر عملکرد، کود نیتروژن را بیش از مقدار توصیه شده به کار میبرند. مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی اثر زمان، مقدار و روش مصرف نیتروژن بر عملکرد و اجزاء عملکرد گندم زمستانه، در سال زراعی 98-1397 در مزرعه آموزشی و تحقیقاتی دانشگاه پیام نور اراک آزمایشی بهصورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای زمان مصرف کود اوره در سه سطح (مصرف نصف کود در زمان کاشت + مصرف نصف کود در مرحله پنجهدهی، مصرف نصف کود در مرحله پنجهدهی + مصرف نصف کود در زمان ساقهدهی و مصرف نصف کود در زمان ساقهدهی + مصرف نصف کود در زمان سنبله‌دهی) تیمار مقدار مصرف کود اوره در دو سطح (مصرف 150 و 300 کیلوگرم در هکتار) و تیمار روش مصرف کود اوره نیز در سه سطح (خاک مصرف، آب مصرف و محلولپاشی روی برگها) به صورت فاکتوریل در کرتهای آزمایشی جاگذاری و اجرا شدند. نتایج: نتایج نشان داد که اثر زمان مصرف به جز بر طول ریشک و تعداد دانه در سنبله و اثر مقدار نیتروژن به جز بر تعداد دانه در سنبله و سنبلچه بر سایر صفات معنیدار بود. همچنین تأثیر روش مصرف کود اوره بر صفات ارتفاع گیاه، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبلچه، تراکم سنبله و عملکرد دانه معنیدار بود. با مقایسه سطوح مختلف تیمار زمان مصرف کود اوره، تیمار مصرف نصف کود اوره در زمان کاشت + مصرف نصف کود در مرحله پنجهزنی با میانگین 3219 کیلوگرم در هکتار و تیمار مصرف نصف کود اوره در مرحله ساقه‌دهی + مصرف نصف کود در مرحله سنبلهدهی با میانگین 2797 کیلوگرم در هکتار به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. <a name="_Hlk160087960">نتیجه‌گیری کلی:</a> نتایج این تحقیق نشان داد که تأخیر در مصرف کود نیتروژن می‌تواند موجب کاهش عملکرد دانه به میزان 10/13 درصد شود که نشان دهنده کاهش و یا به تعویق افتادن هر یک از مراحل فنولوژیکی رشد گیاه است. بنابراین با توجه به اهمیت تغذیه گیاهان زراعی با عنصر نیتروژن و نقش بسیار مهم نیتروژن در فرآیندهای رشد و نمو گندم، مدیریت مقدار، زمان و روش مصرف کود نیتروژن بسیار موثر است. </div> Introduction: One of the most strategic crops in our country is wheat providing 45% of the protein and 55% calories necessary for the nutrition of our country’s population need. Nitrogen plays a vital role in boosting the yield of wheat and its lack is noticeable compared with other chemical components. Nowadays most cultivatable soils need nitrogen. Generally, the farmers use nitrogen fertilizers more than the recommended amounts to obtain higher yields. Materials and methods: To evaluate the effect of time, rate, and method of nitrogen application on yield and yield components of winter wheat, this study was carried out in the field of Payaam Nour Arak University in Markazi province in 2019. A factorial arrangement of treatment in a randomized complete block design with three replications was used. Time of nitrogen application (50% of nitrogen in planting date + 50% of nitrogen in tillering stage, 50% of nitrogen in tillering stage + 50% of nitrogen in stem elongation, and 50% of nitrogen in stem elongation + 50% of nitrogen in heading stage), rate of nitrogen application (150 kg/ha urea and 300 kg/ha urea) and method of nitrogen application (mix with soil, using by irrigation and foliar application) were assigned in plots. Each subplot consisted of 4 rows, 5 m long. Results: Results indicated that the effect of using time treatment on characteristics such as plant height, number of spikelets per spike, number of grain per spike, number of grain per spikelet, spike density, biological yield, harvest index, and grain yield were significant. The effect of nitrogen rate treatment on plant height, root length, number of spikelets per spike, spike density, biological yield, harvest index, 1000 grain weight, and grain yield was significant, too. Results indicated that treatment (using of 50% urea in planting date + using 50% urea in tillering stage) with an average grain yield (3219 kg/ha) and treatment (using 50% urea in stem elongation + using 50% urea in heading stage) with an average of grain yield (2797 kg/ha) was significantly superior to the other treatments. Conclusion: The results of the recent experiment have shown that delaying the application of nitrogen fertilizers can significantly decrease the yield of seeds, by up to 13%. This delay indicates a postponement in the physiological step of the plant growth process. Nitrogen plays a crucial role in the growth and development of wheat, which is why it's important to carefully manage its application time, the method of application, and the amount applied.   تراکم سنبله, شاخص برداشت, طول ریشک, عملکرد بیولوژیکی Spike density, Harvest index, Root length, Biological yield 73 86 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-125&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Mirzakhani محمد میرزاخانی 10031947532846003095 10031947532846003095 Yes Ailreza Dadian علیرضا دادیان 10031947532846003096 10031947532846003096 No