2

fa ارزیابی خلأ عملکرد دانه برنج در شرق استان گلستان Evaluation of rice grain yield gap in eastern Golestan province اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research مقدمه: برنج (Oryza sativa( به عنوان یک محصول استراتژیک در امنیت غذایی ایران و جهان، نیازمند بهینه‌سازی مستمر تولید است. در استان گلستان، به‌ویژه مناطق شرقی (مینودشت، گالیکش، گنبد، کلاله)، شکاف قابل توجهی بین عملکرد واقعی و عملکرد بالقوه مشاهده می‌شود. هدف این پژوهش، اندازه‌گیری دقیق این خلأ عملکرد  و شناسایی عوامل مدیریتی اصلی مؤثر بر آن در مزارع منطقه بود. برای دستیابی به این هدف، از روش علمی تحلیل مقایسه عملکرد (CPA) استفاده شد. این روش تحلیلی، با مدل‌سازی ریاضی، امکان تعیین سهم هر عامل محدودکننده در افت عملکرد را فراهم می‌آورد. اهمیت این تحقیق در ارائه داده‌های کمی برای تدوین راهکارهای اجرایی و افزایش بهره‌وری پایدار برنج در اکوسیستم‌های آبی این استان است. تحلیل شکاف عملکرد بر مبنای روش CPA به محققان و مدیران کشاورزی اجازه می‌دهد تا منابع محدود را به سمت عملیاتی سوق دهند که بیشترین بازدهی را در کاهش محدودیت‌ها خواهند داشت و در نهایت سطح تولید را به پتانسیل واقعی نزدیک سازند. این پژوهش با تمرکز بر عوامل مدیریتی قابل کنترل، مسیر روشنی برای افزایش درآمد کشاورزان و تضمین تولید در این منطقه کلیدی فراهم می‌کند. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر به صورت میدانی و پیمایشی در شرق استان گلستان انجام پذیرفت. نمونه آماری شامل 50 مزرعه پیشرو در شهرستان‌های گالیکش، کلاله و مراوه‌تپه انتخاب شدند. فرآیند جمع‌آوری داده‌ها شامل پایش دقیق عملیات زراعی از کاشت تا برداشت بود و اطلاعات مربوط به حدود 20  متغیر مدیریتی و محیطی ثبت گردید. روش اصلی مورد استفاده در تحلیل، تحلیل مقایسه عملکرد  بود که بر پایه‌ی داده‌های مزرعه‌ای و با استفاده از مدل‌های رگرسیون پیشرفته انجام گرفت. به طور خاص، از تکنیک رگرسیون گام‌به‌گام  برای انتخاب بهینه‌ترین مجموعه از متغیرهای مستقل که بیشترین قدرت تبیین عملکرد را داشتند، بهره گرفته شد. این تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SAS  نسخه 9.4 انجام شد، در حالی که پردازش اولیه و نمایش نتایج بصری با نرم‌افزار Excel 2010  صورت پذیرفت. این رویکرد تضمین می‌کند که عوامل محدودکننده شناسایی شده از نظر آماری دارای بیشترین اهمیت باشند و نتایج قابلیت تعمیم‌پذیری بالاتری در سطح منطقه داشته باشند. نتایج: نتایج تجزیه و تحلیل نشان داد که عملکرد واقعی متوسط در مزارع مورد بررسی 4492 کیلوگرم در هکتار بوده است. در مقابل، پتانسیل عملکرد محاسبه شده توسط مدل ، برابر با 3798 کیلوگرم در هکتار به دست آمد که منجر به خلأ عملکردی به میزان 693 کیلوگرم در هکتار گردید. تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام، سه عامل مدیریتی را به عنوان متغیرهای اصلی تعیین‌کننده خلأ عملکرد در منطقه معرفی کرد. دفعات شخم نشان‌دهنده کیفیت آماده‌سازی خاک میزان بذر مصرفی تأکید بر لزوم رعایت تراکم بهینه، و دفعات مصرف کود پتاس شاره به کمبود مدیریت تغذیه پتاسیمی. این نتایج بیانگر آن است که با بهینه‌سازی این سه مؤلفه مدیریتی، می‌توان به‌طور مؤثری خلأ عملکرد را کاهش داد و بهره‌وری تولید برنج در شرق استان گلستان را ارتقا بخشید. نتیجه‌گیری کلی: نکته قابل توجه در این تحقیق، اختلاف محسوب بین عملکرد واقعی (4492 کیلوگرم/هکتار) و پتانسیل مدل (3798 کیلوگرم/هکتار) است که نیازمند بررسی عمیق‌تر فراتر از متغیرهای مدیریتی بررسی شده در این مطالعه می‌باشد، هرچند عوامل ذکر شده مهم‌ترین متغیرهای قابل اصلاح توسط کشاورز بودند. <div style="text-align: justify;">Introduction: Rice (Oryza sativa L.) is a strategic crop for food security globally and in Iran, necessitating continuous optimization of its production. In Golestan Province, particularly the eastern regions (Minudasht, Galikash, Gonbad, Kalaleh), a significant gap is observed between actual yield and potential yield. The objective of this research was to precisely quantify this Yield Gap and identify the primary management factors influencing it across the region’s field. To achieve this, the scientific method of Comparison yield Analysis (CPA) was employed. This analytical method, through mathematical modeling, facilitates the determination of the contribution of each limiting factor to yield reduction. The significance of this study lies in providing quantitative data for developing practical solutions and enhancing sustainable rice productivity in the region’s irrigated ecosystems. Yield gap analysis based on the CPA method allows researchers and agricultural managers to direct limited resources toward interventions that offer the greatest return in mitigating constraints, ultimately moving production levels closer to the actual potential. This research, by focusing on controllable management factors, provides a clear path for increasing field’ income and ensuring production in this key area. Materials and methods: This study was conducted through field surveys in the east of Golestan Province. A sample consisting of 50 leading fild was selected across the counties of Galikash, Kalaleh, and Maraveh Tappeh. The data collection process involved meticulous monitoring of agronomic practices from planting to harvest, recording information related to approximately 20 management and environmental variables. The primary method utilized in the analysis was the comparison yield Analysis (CPA), which was executed based on field data using advanced regression models. Specifically, the Stepwise Regression technique was employed to select the most optimal set of independent variables that possessed the greatest explanatory power for yield. These analyses were yield using the statistical software SAS version 9.4, while initial processing and visualization of results were accomplished with Excel 2010. This approach ensures that the identified limiting factors carry the highest statistical significance and that the results have greater generalizability across the region. Results: The results of the analysis indicated that the average actual yield in the surveyed field was 4492 kg/ha. In contrast, the potential yield calculated by the CPA model was 3798 kg/ha, resulting in a Yield Gap of 693 kg/ha. Stepwise regression analysis identified three management factors as the main determinants of the yield gap in the region: tillage frequency seed rate, and potassium fertilizer application frequency. These findings imply that by optimizing these three managerial components, the yield gap can be effectively reduced, and rice production efficiency in eastern Golestan Province can be enhanced. Conclusion: A noteworthy point in this study is the calculated difference between the actual yield (4492 kg/ha) and the model’s potential (3798 kg/ha), which necessitates a deeper investigation beyond the management variables examined in this research, although the factors mentioned represent the most critical farmer-controllable variables.</div> تحلیل مقایسه عملکرد, خلأ عملکرد, عملکرد قابل دستیابی Achievable yield, Comparative yield analysis, Yield gap 94 100 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-113&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Biabani عباس بیابانی 10031947532846003064 10031947532846003064 No Hadiseh Faramarzi Kohsar حدیثه فرامرزی کوهسار 10031947532846003065 10031947532846003065 Yes Ayhan Agh Arkakli آیهان آق آرکاکلی 10031947532846003066 10031947532846003066 No