fa تأثیر تقسیط کود نیتروژن تحت شرایط متنوع نور و دما بر عملکرد و کارایی مصرف نیتروژن در گندم دوروم اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:B Nazanin;">چکیده</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"></span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;">مقدمه:</span></strong><span style="font-family:B Nazanin;"> امروزه گندم بیش از بیست درصد کالری مورد نیاز مردم جهان را تأمین می&rlm;کند و در بین غلات به&lrm;&rlm;عنوان یک محصول استراتژیک در جهان مورد توجه است. </span><span style="font-family:B Nazanin;">از مهم&rlm;ترﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﻬﺖ اﻧﻄﺒﺎق ﻣﺮاﺣﻞ رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ ﮔﻨﺪم و اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻋﻮاﻣﻞ اﻗﻠﻴﻤﻲ، اﻧﺘﺨﺎب ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﺎﺷﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻲﺑﺎشد. نیتروژن از اجزای تشکیل&rlm;دهنده اسیدهای آمینه، کلروفیل، آنزیم&rlm;ها، اسیدهای نوکلئیک و پروتئین&rlm;ها بوده و نقش عمده&rlm;ای در فیزیولوژی گیاه دارد</span><span style="font-family:B Nazanin;">. </span><span style="font-family:B Nazanin;">بنابراین</span> <span style="font-family:B Nazanin;">لزوم</span> <span style="font-family:B Nazanin;">برنامه&rlm;ریزی</span> <span style="font-family:B Nazanin;">درست</span> <span style="font-family:B Nazanin;">جهت</span> <span style="font-family:B Nazanin;">افزودن</span> <span style="font-family:B Nazanin;">میزان مناسب کود</span> <span style="font-family:B Nazanin;">و</span> <span style="font-family:B Nazanin;">تقسیط</span> <span style="font-family:B Nazanin;">زمانی</span> <span style="font-family:B Nazanin;">مناسب</span> <span style="font-family:B Nazanin;">آن</span> <span style="font-family:B Nazanin;">براساس</span> <span style="font-family:B Nazanin;">مراحل</span> <span style="font-family:B Nazanin;">مختلف</span> <span style="font-family:B Nazanin;">رشد گیاه</span> <span style="font-family:B Nazanin;">ضروری</span> <span style="font-family:B Nazanin;">به نظر می&rlm;رسد. این آزمایش با هدف دستیابی به بهترین تیمار میزان و زمان مصرف کود نیتروژن و تاریخ کاشت&rlm; برای گندم د</span><span style="font-family:B Nazanin;">و</span><span style="font-family:B Nazanin;">روم مورد انجام قرار گرفت.</span><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;">مواد و روش‌ها: </span></strong><span style="font-family:B Nazanin;">آزمایش در سال زراعی 96-1395 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه گنبد کاووس انجام شد. </span><span style="font-family:B Nazanin;">آزمایش به</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک&rlm;های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. </span><span style="font-family:B Nazanin;">جهت ایجاد شرایط متنوع نوری و دمایی سه تاریخ کاشت مختلف شامل </span><span style="font-family:B Nazanin;">20 آبان، 20 آذر و 20 دی در نر گرفته شد. مصرف کود نیتروژن به </span><span style="font-family:B Nazanin;">میزان 200 کیلوگرم در هکتار از منبع کود اوره</span><span style="font-family:B Nazanin;"> با 4 تقسیط: 1) عدم کوددهی (شاهد)، 2) 25 درصد کوددهی پایه و 25 درصد در مرحله پنجه&lrm;زنی و 50 درصد در مرحله ساقه&lrm;دهی، 3) 50 درصد کوددهی پایه و 25 درصد در مرحله پنجه&lrm;زنی و 25 درصد در مرحله ساقه&rlm;دهی، 4) 25 درصد کوددهی پایه و 50 درصد در مرحله پنجه&lrm;زنی و 25 درصد در مرحله ساقه&rlm;دهی اعمال شد. صفات مورد بررسی شامل وزن هزار دانه، عملکرد دانه، شاخص برداشت، درصد پروتئین دانه، کارایی مصرف نیتروژن، کارایی جذب نیتروژن، کارایی تبدیل نیتروژن و شاخص برداشت نیتروژن مورد ارزیابی قرار گرفتند. </span><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;">نتایج: </span></strong><span style="font-family:B Nazanin;">نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تاریخ کاشت بر تمامی صفات مورد بررسی در سطح آماری یک درصد معنی&lrm;دار شد. عامل تقسیط نیتروژن نیز بر تمامی صفات به جز شاخص برداشت (عدم معنی&lrm;داری) در سطح آماری یک درصد تاثیر معنی‌داری داشت. اثرات متقابل تاریخ کاشت &times; تقسیط نیتروژن نیز در صفات کارآیی جذب نیتروژن و شاخص برداشت نیتروژن در سطح آماری یک درصد و پروتئین دانه در سطح پنج درصد اختلاف معنی</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">داری نشان دادند. بیش</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">ترین عملکرد دانه (12/248 گرم در مترمربع) مربوط به کاشت در تاریخ 20 آبان و کم&lrm;ترین عملکرد (25/176 گرم بر مترمربع) مربوط به کاشت در 20 دی بود. </span><span style="font-family:B Nazanin;">با مقایسه تاریخ‌های کاشت‌ مختلف در بین اجزای عملکرد دانه مشخص شد که با تاخیر در کاشت باعث کاهش عملکرد صفات اندازه‌گیری شده است؛ در نتیجه باعث کاهش عملکرد دانه شد. بیش</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">ترین عملکرد دانه، پروتئین دانه و کارآیی مصرف نیتروژن در تاریخ کاشت 20 آبان و تقسیط کودی </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">N₁</span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> (25 درصد کوددهی پایه و 25 درصد در مرحله پنجه</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">زنی و 50 درصد در مرحله ساقه</span><span dir="LTR"><span style="font-family:B Nazanin;">&lrm;</span></span><span style="font-family:B Nazanin;">دهی) مشاهده گردید.</span><br> <strong><span style="font-family:B Nazanin;">نتیجه&shy;گیری:</span></strong><span style="font-family:B Nazanin;"> نتایج این پژوهش مشخص کرد که با اتخاذ مدیریت مناسب در انتخاب تاریخ کاشت و همچنین نحوه کاربرد کود نیتروژن می</span><span style="font-family:Cambria,serif;">&shy;</span><span style="font-family:B Nazanin;">توان از هدررفت این منبع غذایی جلوگیری نمود و در این راستا تاریخ 20 آبان به عنوان مناسب&shy;ترین تاریخ کاشت گندم دوروم در شرایط اقلیمی گنبد کاووس و همچنین تیمار تقسیط کودی </span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">N₁</span></span><span style="font-family:B Nazanin;"> به دلیل توجیه اقتصادی و آبشویی کمتر نیتروژن و همچنین جلوگیری از اثرات مخرب زیست محیطی جهت کشت گندم دوروم در منطقه توصیه می</span><span style="font-family:Cambria,serif;">&shy;</span><span style="font-family:B Nazanin;">شود.</span><br> <strong><em><span style="font-family:B Nazanin;">واژه&lrm;های کلیدی</span></em></strong><strong><span style="font-family:B Nazanin;">:</span></strong><span style="font-family:B Nazanin;"> پروتئین دانه، پنجه&shy;زنی، تاریخ کاشت، شاخص برداشت نیتروژن، عملکرد دانه</span></span></div> پروتئین دانه, پنجه‌زنی, تاریخ کاشت, شاخص برداشت نیتروژن, عملکرد دانه 135 148 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-78&slc_lang=fa&sid=1 مهرزاد علیجانی زعفرانی 10031947532846002414 10031947532846002414 No معصومه نعیمی 10031947532846002415 10031947532846002415 Yes عباس بیابانی 10031947532846002416 10031947532846002416 No علی راحمی کاریزکی 10031947532846002417 10031947532846002417 No عبدالطیف قلی‌زاده 10031947532846002418 10031947532846002418 No