fa اثر کاربرد کود اوره به‌صورت مایع و دانه‌ای بر صفات زراعی، انتقال مجدد مواد و فتوسنتزی جاری در گندم (Triticum aestivum L) دیم اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">چکیده </span></span></strong><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">مقدمه:</span></span></strong> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">امروزه استفاده از کودهای شیمیای علاوه‌بر شکل رایج آن&shy;‌ها (دانه&shy;‌ای) به&shy;‌صورت مایع نیز به‌دلیل مزیت‌های فراوان آن مورد استفاده قرار می‌&shy;گیرد. مصرف خاکی این نوع کودها همراه با آب آبیاری برای محصولات مختلف کشاورزی در زمان کاشت و یا مراحل مختلف رشد گیاه انجام می‌&shy;گیرد. مصرف کودهای مایع نیتروژنی همزمان با کاشت گندم دیم به&shy;‌منظور نفوذ کود در خاک و توزیع یکنواخت آن در بخش سطحی پروفیل خاک، بلافاصله بعد از مصرف، نیاز به بارندگی موثر (25 میلی‌&shy;متر) و یا معادل آن آبیاری دارد. به&shy;‌منظور ارزیابی پاسخ گندم دیم به مصرف مقادیر مختلفی از اوره به‌&shy;صورت دانه‌&shy;ای و اوره مایع همراه با آب آبیاری از لحاظ عملکرد و صفات موثر بر عملکرد دانه و همچنین وضعیت انتقال مجدد مواد و فتوسنتز جاری گیاه که تعادل بین این دو ویژگی اخیر از لحاظ تولید در شرایط دیم از اهمیت ویژه&shy;ای برخوردار است، پژوهش حاضر انجام گرفت. </span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">مواد و روش&shy;‌ها: </span></span></strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">این آزمایش در قالب طرح بلوک‌&shy;های کامل تصادفی به&shy;‌صورت فاکتوریل با دو فاکتور الف) روش مصرف کود اوره (در سه سطح 1- مصرف اوره به&shy;‌صورت دانه‌&shy;ای (جایگذاری در عمق 7 الی 9 سانتی‌&shy;متر زیر بذر) 2- مصرف اوره به&shy;‌صورت مایع همراه با 25 میلی‌&shy;متر آب و 3- مصرف اوره به‌&shy;صورت مایع همراه با 50 میلی&shy;‌متر آب) و ب) مقدار مصرف نیتروژن (در 5 سطح 0، 30، 60، 90 و 120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار از منبع اوره) در سال زراعی 94-1393 در شهرستان ملکان به اجرا درآمد. گندم دیم رقم هُما به&shy;‌صورت ردیفی با تراکم 350 دانه در مترمربع در عمق 5 الی 7 سانتی‌متری در پاییز کشت ‌شد. هر کرت شامل 12 ردیف با فاصله ردیف‌های 17 سانتی‌متر بود. پس از رسیدگی محصول، </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">عملکرد بیولوژیک، دانه و کاه و اجزای عملکرد و سایر صفات زراعی موثر بر عملکرد دانه و کارایی زراعی استفاده از نیتروژن اندازه‌گیری شدند. علاوه بر آن، در مراحل گرده&shy;افشانی و رسیدگی فیزیولوژیک صفات مربوط به انتقال مجدد مواد و فتوسنتز جاری گیاه تعیین شدند.</span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">نتایج:</span></span></strong> <span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">نتایج نشان داد که روش مصرف اوره بر روی عملکرد، اجزای عملکرد، شاخص برداشت، ارتفاع گیاه، طول پدانکل، کارایی استفاده از نیتروژن، صفات مرتبط با کارایی انتقال مجدد مواد و کارایی فتوسنتز جاری اثر معنی‌&shy;داری داشت. اثر مقدار مصرف نیتروژن بر روی عملکرد، تعداد سنبله در واحد سطح، ارتفاع گیاه، طول پدانکل و کارایی استفاده از نیتروژن، صفات مرتبط با کارایی انتقال مجدد (به استثنای میزان انتقال) و فتوسنتز جاری معنی&shy;‌دار بود. مصرف اوره به‌&shy;صورت مایع همراه با 50 میلی‌متر آب توانست عملکرد دانه، بیولوژیک و اجزای عملکرد را در مقایسه با مصرف دانه‌ای (جایگذاری) افزایش دهد. عملکرد دانه با مصرف مقادیر مختلف نیتروژن به صورت مایع همراه با 50 میلی‌&shy;متر آب، بیش از سایر تیمارها توانست عملکرد دانه را بهبود ببخشد و این بیش&shy;تر به دلیل افزایش تعداد سنبله در واحد سطح بود. با افزایش عملکرد دانه، کارایی زراعی استفاده از نیتروژن به&shy;‌طور معنی&shy;‌داری از 9/17 کیلوگرم بر کیلوگرم برای تیمار 30 کیلوگرم اوره در هکتار به 2/2 کیلوگرم بر کیلوگرم برای 120 کیلوگرم اوره در هکتار کاهش یافت. ه‌مچنین کاربرد روش&shy;‌های مختلف مصرف نیتروژن اثر معنی‌&shy;داری بر کارایی استفاده از نیتروژن داشت و حداکثر این کارایی در روش جایگذاری دانه‌&shy;ای اوره و مایع به همراه 25 میلی&shy;‌متر آب، حدود 5/10 کیلوگرم بر کیلوگرم بود. </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">رابطه بین میزان نیتروژن مصرفی با صفات میزان، سهم و کارایی فتوسنتز جاری گیاه از نوع درجه دوم بود که بیش‌ترین این صفات به&shy;‌طور متوسط با مصرف 4/63 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به‌&shy;دست آمد. این مقدار دقیقا منطبق بر میزان نیتروژن مورد نیاز (64 کیلوگرم در هکتار نیتروژن) برای دستیابی به حداکثر عملکرد بود. نیاز نیتروژنی گندم دیم برای دستیابی به 90 درصد حداکثر عملکرد دانه، 30 کیلوگرم در هکتار تعیین ‌شد. </span></span><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">نتیجه&shy;‌گیری: </span></span></strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">مصرف اوره توانست عملکرد، اجزای عملکرد و کارایی فتوسنتز جاری گندم را بهبود ببخشد. در بین روش&shy;‌های مصرف اوره، مصرف اوره به‌&shy;صورت مایع همراه با 50 میلی‌متر آب، بیشترین عملکرد دانه و صفات مرتبط با عملکرد و هم‌‌چنین صفات انتقال مجدد مواد و میزان فتوسنتز جاری را به خود اختصاص داد. افزایش عملکرد دانه در تیمارهای موفق بیشتر ناشی از افزایش مستقیم جزء تعداد سنبله در واحد سطح و هم‌چنین اندام‌های ذخیره‌ای گیاه بود. در مجموع تفاوت معنی‌داری بین دو روش مصرف دانه‌ای و مایع همراه با 25 میلی‌متر آب در تامین نیتروژن مورد نیاز گندم دیم مشاهده نشد. بنابراین در موارد نیاز می‌توان 25 میلی‌متر آب همزمان با کاشت برای گندم دیم مصرف نمود.</span><br> <span style="font-family:tahoma;">&nbsp;</span></span><span style="font-family:tahoma;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"></span></span></strong><br> <br> &nbsp;</span></span></div> انتقال مجدد مواد, اجزای عملکرد, روش مصرف اوره, فتوسنتز جاری 176 206 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-58&slc_lang=fa&sid=1 مهدی باقرزاده 10031947532846002205 10031947532846002205 No سید بهمن موسوی 10031947532846002206 10031947532846002206 No ولی فیضی اصل 10031947532846002207 10031947532846002207 Yes