2

fa کمی‌سازی رشد و نمو ارقام گندم تحت شرایط فتوپریودی مختلف در منطقه گنبد کاووس Quantification of growth and development of wheat cultivars under different photoperiod conditions in Gonbad-e-Kavous area اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده <img alt="" height="58" src="file:///C:/Users/ferdos/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.png" width="216" >مقدمه: تحلیل واکنش گیاه به تغییرات محیط و مدیریتهای زراعی از جمله تغییر در تاریخ کاشت براساس مدلهای ریاضی یک روش کارآمد برای پیش‌بینی عملکرد ارزیابی میشود. دستیابی به عملکرد بالا در گندم، از طریق انطباق مراحل رشد رویشی و زایشی گیاه با شرایط مساعد محیطی به‌وسیله انتخاب تاریخ کاشت و ژنوتیپ مناسب ممکن میباشد. رعایت اصول فنی زراعی مانند میزان بذر، تاریخ کاشت، طول دوره رشد و رقم مناسب برای کاشت از عوامل مهمی است که در کارایی کاشت تأثیر بسزایی دارد؛ بهطوری که مجموعه عوامل محیطی رخ داده در آن زمان برای سبز شدن، استقرار و بقای گیاهچه مناسب باشد، ضمن اینکه در هر مرحله از رشد گیاه با شرایط مطلوب خود روبرو شود. بهترین رقم برای کاشت در هر منطقه رقمی است که مراحل رشدی خود را در زمان موجود و یا فصل رشد موجود در منطقه به اتمام برساند و هنگامی که در مورد نوع رقم مورد استفاده و کاشت تصمیمگیری میشود خطرات احتمالی پیش‌رو در نظر گرفته شود. مواد و روش‌ها: آزمایش مزرعه‌&rlm;ای به‌صورت فاکتوریل بر مبنای بلوک‌‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 90-1389 در شرایط دیم در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبدکاووس به اجرا در آمد. فاکتور&rlm;های آزمایش شامل: تاریخ کاشت (26 آذر، 13 دی، 30 دی و 17 بهمن‌‌ ماه) و ژنوتیپ بهاره (کوهدشت، زاگرس، لاین 17، مروارید و N-80-19) بود. برای اندازه&rlm;‌گیری شاخص‌&rlm;های رشد شامل ماده خشک تجمی، سطح برگ و سرعت رشد محصول به تعداد 6 تا 7 بوته نمونه‌&rlm;گیری به فاصله هر 14 روز در طی فصل زراعی انجام شد، وزن خشک برگ‌&rlm;های سبز، زرد و ریزش یافته، ساقه‌&rlm;ها و خوشه&rlm;‌ها به‌صورت جداگانه، پس از قرار دادن نمونه&rlm;‌ها درون آون در دمای 75 درجه سانتی&rlm;‌گراد به مدت 48 ساعت (تا رسیدن به وزن ثابت)، اندازه&rlm;‌گیری شدند. نتایج: نتایج نشان داد شاخص‌&rlm;های رشد شامل ماده خشک تجمعی، حداکثر سطح برگ و سرعت رشد محصول با تأخیر در کاشت کاهش یافتند. بیشترین شاخص سطح برگ (98/4) و سرعت رشد محصول (64/29 گرم بر مترمربع در روز) متعلق به لاین 17 بود که در تاریخ کاشت 26 آذر به‌دست آمد. نتایج این تحقیق نشان داد که، در تمامی ژنوتیپ&rlm;‌های مورد بررسی از مرحله سبز شدن تا گرده‌&rlm;افشانی با افزایش میانگین دما و طول روز سرعت نمو افزایش و تعداد روز لازم برای طی هر یک از مراحل نمو کاهش یافت؛ هم‌چنین در تمامی ژنوتیپ&rlm;‌های مورد بررسی، با تأخیر در کاشت و افزایش دما، حداقل تعداد روز برای طی هر یک از مراحل نموی مورد بررسی کاهش یافت. حداکثر شاخص سطح برگ در ژنوتیپ&rlm;‌های مختلف در تاریخ کاشت&rlm;های مورد مطالعه در این تحقیق قبل از خوشه رفتن (مرحله آبستنی) بود. در تاریخ کاشت&rlm;‌های مختلف با افزایش طول روز و افزایش دما، زمان رسیدن به 50 درصد حداکثر ماده خشک کاهش یافت؛ به‌نحوی که در ژنوتیپ&rlm;‌های کوهدشت، لاین 17، زاگرس، مروارید و N-80-19 در تاریخ کاشت 17 بهمن نسبت به تاریخ کاشت 26 آذر به&rlm;ترتیب 59/34، 31/24، 71/35، 32/30 و 92/27 درصد کاهش یافت. در تمامی ژنوتیپ&rlm;‌ها حداکثر سرعت رشد محصول (CGR) و نیز زمان رسیدن به حداکثر CGR با تأخیر در کاشت کاهش یافت. بیشترین CGR در تاریخ کاشت 26 آذر در لاین 17 (64/29 گرم بر مترمربع در روز) و کم&rlm;ترین CGR در تاریخ کاشت 17 بهمن نیز در لاین 17 (7/14 گرم بر مترمربع در روز)، مشاهده شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که، بین ارقام مختلف گندم پیشنهاد شده در اقلیم یکسان از نظر طول مراحل فنولوژیک تفاوت وجود دارد. هر چند اختلاف بین ارقام تا حدودی ناشی از تفاوت ژنتیکی بین آنهاست؛ اما تأثیر عوامل محیطی بر رشد و نمو آن‌ها، به ویژه در مراحل پایانی رشد را نباید نادیده گرفت. از آنجا که تفاوت اصلی محصول در تاریخ کاشت‌های مختلف به‌دلیل آن است که دست کم در طی مراحل اولیه، رشد و نمو گیاه در شـرایط متفاوت نور و دما انجام شده است. این ارقام با بهره‌گیری از سازوکارهای متفاوت، قدرت انعطاف‌پذیری و خودکنترلی بیشتری در پاسخ به تغییر شرایط محیطی دارند. واژه‌های کلیدی: حداکثر سطح برگ، سرعت رشد محصول، گندم نان، ماده خشک تجمعی </div> <div style="text-align: justify;">Abstract Introduction: Analysis of plant response to environmental changes and agronomic management including changes in planting history based on mathematical models is an efficient method for predicting performance. Achieving high yield in wheat is possible by matching plant growth and reproductive stages with favorable environmental conditions by choosing planting dates and appropriate genotypes. Observance of agricultural technical principles such as seed rate, planting date, growth period and suitable cultivar are important factors that have a significant impact on cultivar efficiency. So that the set of environmental factors that occurred at that time would be appropriate for the emergence, establishment and survival of the seedling, while each stage of plant growth with conditions desirable. The best cultivar in each region is the number that will complete its growth stages in the current time or season of growth in the region and when considering the type of cultivar used and the planting decision, the potential risks should be considered. Materials and methods: Field experiment was conducted as a factorial based on randomized complete block design with three replications in 2010-2011 in rainfed conditions in Agricultural Research Station of Gonbad-e-Kavous. The test factors included: sowing date (December 17, January 3, January 20 and February 6) and spring genotypes (Kohdasht, Zagros, Line 17, Pearl and N-80-19). For measure growth factors including dry matter, leaf area and crop growth rate 6 to 7 plants per 14 days intervals during the growing season were collected. Dry weight of green, yellow and fallen leaves, stems and clusters were individually measured after placing the samples in the oven at 75°C for 48 hours (to reach constant weight). Results: The results revealed that the growth indices like cumulative dry matter, maximum leaf area and crop growth rate were decreased with a delay in planting. The highest leaf area index (4.98) and crop growth rate (29.64 g/m2/day) were produced at December 17th planting date belonging to Line 17. The results of this study showed that in all genotypes from emergence stage to pollination, with increasing the temperature mean and day length, the rate of development increased and the number of days required for each development stage decreased. Also, in all genotypes by delayed planting and increasing of temperature, the minimum number of days for each developmental stage decreased. The maximum leaf area index in different genotypes on the planting dates in this study was before clustering (pregnancy stage). In different planting dates, with increasing day length and temperature increase, the time to reach 50% of the maximum dry matter decreased, so that in the Koohdasht, Line 17, Zagros, Morvarid and N-80-19 genotypes at sowing date February 6 compared to the planting date of December 17th was 34.59, 24.31, 35.71, 30.32 and 27.92%, respectively. In all genotypes, the maximum crop growth rate (CGR) and the time to reach the maximum CGR with delayed planting decreased. The highest CGR was observed on the December 17th planting date on the Line 17 (29.64 g/m2) and the lowest CGR on the February 6th planting date on Line 17 (14.7 g/m2/day). Conclusions: In general, the results of this experiment showed that there is a difference between the different wheat cultivars proposed in the same climate in terms of length of phonological stages. Although differences between cultivars are partly due to genetic differences between them, but the effect of environmental factors on their growth and development, especially in the late stages of growth, should not be neglected. Since the main difference of the product in different planting dates is due to in different light and temperature conditions at least in the early stages of growth and development. These cultivars have more flexibility and self-control in responding to changing environmental conditions using different mechanisms. Keywords: Maximum leaf area, Crop growth rate, Wheat bread, Cumulative dry matter</div> 101 122 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-32&slc_lang=fa&sid=1 Mohamad Saleh Ravan محمد صالح روان 10031947532846001874 10031947532846001874 No Serollah Galeshi سراله گالشی 10031947532846001875 10031947532846001875 No Ebrahim Zeinali ابراهیم زینلی 10031947532846001876 10031947532846001876 No Rahmatollah Mohammadi رحمت اله محمدی 10031947532846001877 10031947532846001877 No Ali Rahemi Karizaki علی راحمی کاریزکی 10031947532846001878 10031947532846001878 Yes Zahra Izadi زهرا ایزدی 10031947532846001879 10031947532846001879 No