2

fa تاثیر باکتری‌های حل‌کننده فسفات و قارچ میکوریزا بر میزان تجمع عناصر غذایی اندام‌های هوایی گندم دیم Effects of phosphate solubilizing bacteria and mycorrhizal fungi on shoot nutrient elements accumulation of dryland wheat اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مقدمه: کاربرد کودهای زیستی از جمله باکتری‌ها و قارچ‌های حل‌کننده فسفات موجب بهبود حاصل‌خیزی خاک می‌گردد، بسیاری از باکتری‌ها به‌موجب تولید آنزیم‌ها، سبب بالا رفتن و آزادسازی فسفات از فرم آلی می‌شوند. هم‌چنین این باکتری‌ها تولید هورمون‌هایی نظیر اکسین و اسیدجیبرلیک را باعث می‌گردند. سودوموناس و باسیلوس بیشترین کارایی جهت حل‌کردن فسفات را دارند. قارچ میکوریزا نقش مهم و کلیدی در چرخه عناصر غذایی و افزایش گیاهان در مواجه با تنش‌های مختلف محیطی را دارد.   مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی اثر باکتری سودوموناس و قارچ گلوموس موسه بر میزان عناصر غذایی اندام‌های هوایی گندم در شرایط دیم، آزمایشی مزرعهای به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو مکان در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام و ایستگاه مرکز تحقیقات کشاورزی سرابله در سال زراعی 93-1392 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل عامل رقم گندم در دو سطح (کراسسبلان و ساجی) و تیمار منابع کودی در هشت سطح شامل: 1) تیمار شاهد (عدم مصرف هیچ منبع کودی)، 2) 50 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی فسفر، 3) باکتری سودوموناس پوتید، 4) قارچ گلوموس موسه، 5) باکتری سودوموناس پوتیدا + قارچ گلوموس موسه، 6) باکتری سودوموناس پوتیدا + قارچ گلوموس موسه + 25 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی فسفر، 7) باکتری سودوموناس پوتیدا + 25 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی فسفر و 8) قارچ گلوموس موسه + 25 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی فسفر بود. نتایج: نتایج نشان داد که اثر برهمکنش رقم × منابع کودی بر عناصر غذایی موجود در اندام‌های هوایی گندم دیم معنی‌دار بود. در هر دو رقم مورد استفاده در شرایط دیم استفاده از باکتری‌های حل‌کننده فسفات و قارچ میکوریزا موجب افزایش عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم در مرحله پنجه‌زنی، برگ، ساقه و سنبله گردید؛ به‌طوری‌که بیشترین میزان نیتروژن در مرحله پنجه‌زنی (7/7 میلی‌گرم در گرم)، برگ (2/10 میلی‌گرم در گرم)، ساقه (5/10 میلی‌گرم در گرم) و سنبله (4/8 میلی‌گرم در گرم)، فسفر در برگ (72/0 درصد)، ساقه (68/0 درصد) و سنبله (73/0 درصد) و پتاسیم در مرحله پنجه‌زنی (5/2 درصد)، برگ (4/3 درصد)، ساقه (5/1 درصد) و سنبله (8/1 درصد) در رقم ساجی + قارچ گلوموس موسه + 25 کیلوگرم در هکتار کود شیمیایی فسفر و کم‌ترین میزان عناصر عذایی موجود در اندام‌های هوایی در رقم کراسسبلان و تیمار شاهد (عدم مصرف هیچ منبع کودی) مشاهده شد. نتیجه‌گیری: این پژوهش بیانگر اثر مثبت و معنی‌دار باکتری‌های حل‌کننده فسفات و قارچ میکوریزا بر عناصر غذایی موجود در اندام‌های گندم تحت شرایط دیم بود. باکتری‌های حل‌کننده فسفات و قارچ میکوریزا موجب افزایش تجمع عناصر غذایی اندام‌های هوایی نسبت به تیمارهای شاهد و صد در صد کود شیمیایی گردیدند که این امر افزایش عملکرد دانه گندم در شرایط دیم را به‌دنبال داشت. با توجه به اینکه کشت گندم دیم با تنش خشکی و گرما مواجه می‌گردد، استنباط می‌شود که کشت رقم ساجی و استفاده از قارچ میکوریزا می‌تواند بهترین نتیجه را تحت شرایط دیم در منطقه ایلام را از خود نشان دهد. واژه‌های کلیدی: برگ گندم، پتاسیم، شرایط دیم، منابع کودی، نیتروژن</div> <div style="text-align: justify;">Abstract Introduction: Application of biological fertilizers such as; bacteria's and fungi's of phosphate solubilizing improves soil fertility. Many bacteria produce enzymes which enhance releasing phosphate from organic phosphate compounds. These bacteria also produce other biological materials such as; auxin, gibberellic acid, vitamins and hormones that increase the dissolution of phosphate. Strains of Pseudomonas and Bacillus are the most efficient in solubilizing phosphorus. Mycorrhizal fungi play a key role in nutrients cycling in ecosystem and also increasing plants resistance to different environmental stresses. Materials and methods: In order to study the effect of pseudomonas putida bacteria and Glomus mosseae fungi on accumulation of shoots nutrient elements in wheat under dryland conditions, an experiment was carried out in factorial based on a randomized complete block design with 3 replications at agricultural research station of Ilam University and station of Sarableh Agricultural and Research Center during 2013-2014 cropping season. Experiment factors consisted of two dryland wheat cultivars (Keras-Sablan and Saji) and fertilizer sources treatment including of 1) control treatment (without application of fertilizer), 2) 50 kg/ha phosphorous chemical fertilizer, 3) Pseudomonas putida bacteria, 4) Glomus mosseae fungi, 5) Pseudomonas putida + Glomus mosseae, 6) Pseudomonas putida + Glomus mosseae + 25 kg/ha phosphorous chemical fertilizer, 7) Pseudomonas putida + 25 kg/ha phosphorous chemical fertilizer and 8) Glomus mosseae + 25 kg/ha phosphorous chemical fertilizer. Results: Results indicated that interaction effect between cultivar × fertilizer sources had significant effect on accumulation of nutrients elements at shoots in dryland wheat. In each two cultivars under dryland conditions using of Pseudomonas putida and Glomus mosseae caused increasing nitrogen, phosphorus and potassium at tillering stage, leaf, stem and spike, so that the highest of nitrogen at tillering stage (7.7 mg/g), leaf (10.2 mg/g), stem (10.5 mg/g) and spike (8.4 mg/g), phosphorus in leaf (0.72% mg/g), stem (0.68%) and spike (0.73%) and potassium at tillering stage (2.5%), leaf (3.4%), stem (1.5%) and spike (1.8%) obtained from treatment of Saji cultivar × Glomus mosseae + 25 kg/ha phosphorous chemical fertilizer. The lowest accumulation of nutrients elements in shoots belonged to Keras-Sabalan × control treatment. Conclusions: This study showed a positive and significant effect of phosphate solubilizing bacteria's and mycorrhizal fungi on nutrient elements in wheat organs under dryland conditions. Phosphate solubilizing bacteria and mycorrhizal fungus increased the accumulation of nutrient elements of air organs in comparison with treatments of control and one hundred percent of chemical fertilizers, which resulted in increased wheat grain yield in dryland conditions. Therefore with regard to cultivation of dryland wheat is facing to drought and heat stress, indicated that Saji cultivar and using of mycorrhizal fungi can be the best result under dry land conditions the Ilam area. Keywords: Wheat leaf, Potassium, Dryland conditions, Fertilizer sources, Nitrogen</div> 1 28 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-27&slc_lang=fa&sid=1 Rahim Naseri رحیم ناصری 10031947532846001856 10031947532846001856 Yes Mehrshad Barary مهرشاد براری 10031947532846001857 10031947532846001857 No Mohammad Javad Zaree محمد جواد زارع 10031947532846001858 10031947532846001858 No Kazem Khavazi کاظم خاوازی 10031947532846001859 10031947532846001859 No Zahra Tahmasebi زهرا طهماسبی 10031947532846001860 10031947532846001860 No