fa ارزیابی تحمل به خشکی ارقام مختلف گندم (Triticum aestivum L) در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">چکیده</span></strong><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مقدمه:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> تنش خشکی بـه‌عنوان مهم‌&shy;تـرین تنش غیرزیستی نقش مهمی در کاهش تولید محصـول گیـاهان زراعـی دارد. به‌منـظور ارزیابی تأثیر تنش خشکی بـر صـفات زراعی و مورفولـوژیـکی 8 رقم گندم آزمایـشی در پایـیز 1392 در شهرستان گنبد کاووس اجـرا گـردید.</span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مواد و روش‌ها:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> این طرح به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک&shy;‌های کامـل تصادفی با چهار تکرار اجرا گردید. ارقام گندم (مرورارید، گنبد، </span><span style="font-family:times new roman;"><span dir="LTR">N-87-20</span>، <span dir="LTR">N-90-12</span></span><span style="font-family:b nazanin;">، کوهدشت، لاین17، کریم و زاگرس) در دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی مورد بررسی قرار گرفتند. صفاتی از قبیل تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، طول پـدانکل، طول سنبله، عملکـرد دانه، عملکـرد بیولوژیکی و شاخص برداشت اندازه‌&shy;گـیری شد.</span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نتایج:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> نـتایج نشان داد که ارقام گندم از نـظر تمـامی صفات مورد بررسی به‌جز شاخص برداشت تـفاوت معنی&shy;‌داری با یکدیگر داشتند. هم‌چنین اثر آبیاری تکمیلی بر تمامی صفات مورد مطالعه به&shy;‌جز شاخص برداشت و طول پدانکل معنی‌&shy;دار بود. از طـرفی اثرات متقابل ارقام &times; محیـط برای تمـامی صفات به&shy;‌جز عملکرد بیولوژیکی معنی‌دار نبود. عکس&shy;‌العـمل ارقام گندم در هر دو شـرایط متفـاوت بـود، بـه‌طـوری‌که تنش خشـکی موجـب کاهـش کلیه صفات مورد ارزیابی مخصوصاً عملکـرد دانـه (72/19 درصد) و عمـلکـرد بیـولوژیــکی (52/18 درصد) گردیـد. اگر چه وجـود شرایط تنش باعـث کاهش عملـکرد دانه در ارقام مختلف نسبت به شرایـط آبیاری تکمیلی شد؛ ولـی مشاهده گـردید که بعضی از ارقام در شـرایط دیـم، تنش خشکی را تحـمل کرده و عملـکرد نسـبتاً قابل قبولی داشـتند. با استفاده از محـاسبه ضرایـب همبستگی، روابـط بین صفات تحت شرایط دیم و آبیاری تکمیلی بررسی شـد و مشخـص گردید؛ صفـاتی مثل ارتفاع بوته و طویل بـودن پدانکل در تحـمل گیـاه به خشکـی می‌توانند دخیل باشند.</span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نتیجه‌گیری:</span></strong> <span style="font-family:b nazanin;">به&shy;‌طـور کلی اکثر صفات مورد بررسی نسبت به خشکی عکس‌&shy;العمل منفی نشان دادند و بیشترین آسیب در عملـکرد دانه مشاهـده شد</span><span style="font-family:b nazanin;">. </span><span style="font-family:b nazanin;">مقـاوم&shy;‌ترین رقم به تنش خشکی از نـظر عملکرد دانه رقم </span><span style="font-family:b nazanin;">لاین17 بود. با توجه به نتایج پژوهش و داده&shy;‌های به‌دست آمده اعمـال آبیاری تکمیـلی در گندم‌های دیـم‌ تأثیری معنـی&shy;‌دار بر افزایش عملکرد دانه داشت</span><span style="font-family:b nazanin;">.</span><br> <strong><em><span style="font-family:b nazanin;">واژه‌های کلیدی:</span></em></strong><span style="font-family:b nazanin;"> آبیاری تکمیلی، تحمل خشکی، صفات زراعی و مورفولوژیکی، رقم، گندم&nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:times new roman;"><strong>Abstract</strong><br> <strong>Introduction:</strong> Drought stress as an important abiotic stress has plays an important role in reducing crop production. To evaluate the effect of drought stress on morphological and agronomic traits of 8 wheat cultivars, the experiment was conducted in the autumn of 2013 at Gonbad-e-Kavous city.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> This experiment was carried out as a factorial based on randomized complete block design and with 4 replications. Wheat cultivars (Morvarid, Gonbad, N-87-20, N-90-12, Koohdasht, Line17, Karim and Zagros) were evaluated in two conditions of rainfed and supplemental irrigation. Characteristics such as: the number of days to maturity, plant height, peduncle length, spike length, grain yield, biological yield and harvest index were measured.<br> <strong>Results:</strong> The results showed that the wheat cultivars were significant difference in terms all studied traits except for harvest index. Also, the effect of supplemental irrigation was significant on terms all studied traits except for harvest index and peduncle length. On the other hand, the interaction of cultivars &times; environment interaction was not significant for terms all traits except for biological yield. The interaction of wheat cultivars was different in both conditions, so that drought stress reduced terms all studied traits, especially grain yield (19.72%) and biological yield (18.52%). Although the existence of stress conditions reduced the grain yield in different cultivars compared to the supplemental irrigation conditions, but it was observed that some of the cultivars under dry conditions tolerated of drought stress and had relatively acceptable yield. Using correlation coefficients, relationships between traits under rainfed conditions and supplemental irrigation were investigated and identified properties such as plant height and length of peduncle can to be involved in drought tolerance.<br> <strong>Conclusion</strong><strong>:</strong> In general, most of the studied traits showed negative effects on dry matter and showed the highest damage in grain yield. The most resistant cultivar to drought stress in terms of seed yield was line17 cultivar. According to the results of research and data, application of supplemental irrigation in rainfed wheat had a significant effect on increased grain yield.<br> <strong><em>Keywords:</em></strong> Supplemental irrigation, Drought tolerance, Agro-morphological traits, Cultivar, Wheat</span></span></div> 73 90 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-20&slc_lang=fa&sid=1 Mohamad Reza Jangdoust محمد رضا جنگ‌دوست 10031947532846001608 10031947532846001608 Yes Mehdi Zarei مهدی زارعی 10031947532846001609 10031947532846001609 No Gholamali Nora غلام‌علی نورا 10031947532846001610 10031947532846001610 No