fa اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف ذرت در شرایط کشت تأخیری اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">چکیده</span></strong><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مقدمه:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> خشکی یکی از عمده‌ترین عوامل محدودکننده تولید محصولات زراعی در سرتاسر جهان است. اثرات تنش خشکی بر رشد، عملکرد و اجزای عملکرد ذرت بسته به زمان وقوع تنش، مرحله رشد گیاه، ژنوتیپ گیاه، رقم، روش کشت، کیفیت خاک و تغییرات شرایط محیطی در طول فصل رشد دارد. تفاوت‌های زیادی بین ارقام مختلف ذرت در واکنش به تنش خشکی گزارش شده است؛</span> <span style="font-family:b nazanin;">اما اطلاعات اندکی در اثرات تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف ذرت در شرایط کشت تأخیری وجود دارد. لذا این بررسی به‌منظور بررسی تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام مختلف ذرت در شرایط کشت تأخیری انجام شد.</span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مواد و روش‌&shy;ها:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> آزمایش به‌صورت کرت‌های یک‌بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1394-1393 اجرا شد. زمان اعمال تنش خشکی به‌عنوان فاکتور اصلی در سه سطح (حذف یک مرحله آبیاری در مرحله 4 تا 6 برگی، حذف یک مرحله آبیاری در مرحله گرده‌افشانی و حذف یک مرحله آبیاری در مرحله دانه‌بندی) و نوع رقم در چهار سطح (</span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Maxima, B.C., KSC704, Simon</span></span><span style="font-family:b nazanin;">) به‌عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. در پایان فصل رشد، تعداد 5 بوته به‌صورت تصادفی انتخاب و ارتفاع گیاه، وزن بلال، تعداد بلال، تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف و وزن هزار دانه اندازه‌گیری شد. همچنین بعد از حذف اثر حاشیه‌ای عملکرد اقتصادی و بیولوژیکی نیز اندازه‌گیری گردید. </span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نتایج:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> نتایج تجزیه واریانس نشان‌ داد ارتفاع بوته، تعداد دانه در ردیف، وزن هزار دانه، عملکرد اقتصادی و بیولوژیکی تحت تأثیر تنش خشکی قرار گرفت. اثر رقم بر ارتفاع بوته، تعداد بلال در بوته، تعداد ردیف در بلال تعداد دانه در ردیف، عملکرد اقتصادی و بیولوژیکی و هم‌چنین اثر متقابل تنش &times; رقم بر کلیه خصوصیات مورد اندازه‌گیری به‌جزء ارتفاع معنی‌دار بود. تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه بالاترین ارتفاع (196 سانتی‌متر) را تولید کرد؛ در حالی که تنش در مرحله رویشی به‌صورت معنی‌داری سبب کاهش ارتفاع (42/10 درصد) گردید. در میان ارقام مورد مطالعه رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Simon</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> بالاترین ارتفاع (206 سانتی‌متر) و </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Maxima</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> کمترین ارتفاع (175 سانتی‌متر) را تولید کرد. رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">KSC704</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> بالاترین تعداد بلال در بوته (05/1 عدد)، تعداد دانه در ردیف (33/47 عدد)، وزن هزار دانه (194 گرم)، عملکرد اقتصادی (83/12 تن در هکتار) و عملکرد بیولوژیکی (99/67 تن در هکتار) زمانی که خشکی در مرحله رویشی یا دانه‌بندی صورت گرفت را داشت. رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Simon</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> در مرحله دانه بستن بیشترین حساسیت را به تنش خشکی از نظر عملکرد اقتصادی داشت و کمترین عملکرد اقتصادی (90/4 تن در هکتار) را تولید کرد؛ در حالی که رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">B.C.</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> کمترین عملکرد اقتصادی (12/6 تن در هکتار) را در زمان اعمال تنش خشکی در مرحله رویشی تولید کرد.</span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نتیجه‌گیری:</span></strong><span style="font-family:b nazanin;"> در مجموع نتایج این آزمایش نشان داد که در شرایط کشت تأخیری واکنش ارقام مورد مطالعه به زمان اعمال تنش خشکی متفاوت است. با وجود اینکه در رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Maxima</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> و </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">B.C.</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> تأخیر در تنش خشکی سبب افزایش عملکرد اقتصادی شد در حالی‌که در رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Simon</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> و </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">KSC704</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> سبب کاهش عملکرد شد. رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Simon</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> بیشترین حساسیت به تنش خشکی به‌خصوص زمانی که تنش در مرحله دانه‌بندی حادث شود را دارد. در میان ارقام مورد مطالعه رقم </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">KSC704</span></span><span style="font-family:b nazanin;"> در شرایط کشت تأخیری از ثبات عملکرد بیشتری برخوردار بود. لذا، در شرایط کشت تأخیری تنش خشکی در مرحله رویشی اثرات منفی بیشتری در مقایسه با سایر مراحل داد و به‌نظر می‌رسد انتقال مجدد مواد ذخیره‌ای تا حدودی سبب کاهش اثرات تنش خشکی می‌شود.</span><br> <strong><em><span style="font-family:b nazanin;">واژه‌های کلیدی:</span></em></strong><span style="font-family:b nazanin;"> ارقام ذرت، تاریخ کاشت، تنش خشکی، کاهش عملکرد</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:times new roman;"><strong>Abstract</strong><br> <strong>Introduction:</strong> Drought is one of the major limiting factors in crop production worldwide. The drought stress effects on growth yield and yield components of corn depend on the time of stress happening, development stage, plant genotype, cultivars, plant cultivation method, soil quality and changes in environmental conditions during growth season. Much difference in response of corn cultivars to drought stress has been reported; but there is a little information regarding drought stress effect on yield and yield component of different cultivars at late planting condition. So, this study was set up to determine the effects of drought stress on yield and yield component of different corn cultivars at late planting condition.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> This experiment was carried out as a split plot design based on randomized complete block design with three replications in 2014-2015. The main factor was drought stress time (omitted irrigation at 4-6 leaves stage, omitted irrigation at pollination stage and grain filling stage) and cultivars were considered as the sub plot (Simon, B.C., Maxima and KSC704). In final season of growth 5 plants were selected randomly and evaluated in terms of plant height, ear number, row number per kernel and seed per kernel. Also, economic yield and biological yield were determined after considering marginal effect.<br> <strong>Results:</strong> Analysis of variance showed that plant height, seed per kernel, seed 1000 weight, biological yield and economic yield was affected by drought stress. The cultivar effect on plant height, ear number, row number per kernel and seed number per row, biological yield and economic yield was significant. All traits respond to stress time &times; cultivar interaction except plant height. Drought stress at seed filling had the highest plant height (196 cm); whereas plant height significantly was decreased (10.42%) by drought stress at vegetative stage. Simon had the highest height (206 cm) and Maxima had the least height (175 cm) in cultivars. KSC704 cultivar had the highest ear number per plant (1.05), row number per kernel (47.33), seed 1000 weigh (194 g), economic yield (12.83 t/ha) and biological yield (67.99 t/ha) in drought stress at vegetative or seed filling stage. Simon cultivar s showed more sensitivity to drought stress at seed filling stage in terms of economic yield with minimum production (4.90 t/ha); whereas B.C. cultivar had the minimum economic yield from drought stress at vegetative time (6.12 t/ha).<br> <strong>Conclusion:</strong> Overall, the results showed different cultivars response to water stress time is different in late planting; while drought stress les to increased yield in Maxima and B.C. cultivars, Simon and KSC704 cultivars yield were decreased in delayed planting. Simon showed the maximum sensitivity to drought stress especially when drought stress happened in seed filing stage. KSC 704 cultivar was more stable in the late planting date in cultivars. Therefore, apparently drought stress at vegetative stag in late planting date had more negative effect than other stage and remobilization might be a little effective in decreasing the effect of drought stress.<br> <strong><em>Keywords: </em></strong>Corn cultivars, Drought stress, Planting date, Yield reduction</span></span></div> 17 34 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-17&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Moohamadi Behmadi محمد محمدی بهمدی 10031947532846001557 10031947532846001557 No Mohammad Armin محمد آرمین 10031947532846001558 10031947532846001558 Yes