مقدمه:در عصر کنونی تخریب اکولوژیکی، منابع تخلیه شده و منابع غذایی ناکافی، مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای (GHG)با دوام طولانی مدت سیستمهای کشاورزی مرتبط است. در تکامل از کشاورزی سنتی به مدرن، مصرف انرژی تجاری به شدت با افزایش هزینه تولید و کاهش ذخایر انرژی افزایش یافت. هم انرژی مستقیم و هم مصرف انرژی غیرمستقیم به افزایش عمده در تولید غذا کمک کرده اند. انرژی مستقیم برای انجام وظایف مختلف مربوط به فرآیندهای تولید محصول مانند آماده سازی زمین، آبیاری، بین کشت، خرمن کوبی، برداشت و حمل و نقل نهاده های کشاورزی و محصولات کشاورزی مورد نیاز است.مصرف انرژی و بهرهوری انرژی یک سیستم کشت عمدتاً به عواملی مانند نوع خاک، ماشینآلات، برق، سوختهای فسیلی، مواد شیمیایی، کودها، برداشت و عملیات پس از برداشت بستگی دارد. شیوههای مدیریت محصول نیز میتواند مفید باشد و نقش مهمی در افزایش بهرهوری انرژی ایفا کند.ارزیابی انرژی در سیستمهای کشاورزی میتواند فناوریهای کشاورزی سازگار با محیط زیست و کارآمد انرژی را توسعه و بهبود بخشد. مکانیزاسیون کشاورزی، افزایش استفاده از کودها و افزایش آبیاری همگی به افزایش قابل توجه مصرف انرژی در کشاورزی منجر است کشاورزی فشرده به یکی از دلایل اصلی بحران های انرژی و اثرات گرمایش جهانی که امروزه مشاهده می کنیم، تبدیل شده است و قابل توجیه است که به عنوان تهدیدی برای توسعه کشاورزی پایدار در نظر گرفته شود. مواد و روشها: مطالعهای به منظور بررسی میزان مصرف سوخت، انرژی و انتشار گازهای گلخانهای در تولید چغندرقند در شهرستان گرگان صورت گرفت. این تحقیق در 25 مزرعه از مزارع تولید چغندرقند در سال زراعی 1398-1397 انجام شد. در مرحله اول پس از انتخاب مزارع مورد نظر، یکایک عملیات زراعی ثبت شد. همچنین میزان مصرف نهادهها نیز در هر مزرعه یادداشتبرداری شد. در نهایت میزان عملکرد در مزارع مورد بررسی ثبت گردید. در مرحله دوم بر اساس مقدار مصرف سوخت و نهادههای مصرفی در هر نوع از عملیات زراعی انجام شده و با در نظر گرفتن ضرایب مربوط به آن میزان انرژی ورودی و تولید گازهای گلخانهای در هر هکتار آنالیز شد. نتایج: براساس نتایج برای تولید هر هکتار چغندرقند به 240 لیتر گازوییل و 25476 مگاژول انرژی نیاز بود که این مصرف از انرژی موجب انتشار گازهای گلخانهای به میزان 2687 کیلوگرم معادل دیاکسیدکربن شد. میزان انرژی خروجی نیز 202500 مگاژول بر هکتار به دست آمد. بر این اساس نسبت انرژی خروجی به ورودی 94/7 محاسبه شد. همچنین انرژی خالص چغندرقند 177024 مگاژول بر هکتار، بهرهوری انرژی 92/1 کیلوگرم بر مگاژول و انرژی ویژه 52/0 مگاژول بر کیلوگرم ارزیابی گردید. بر اساس نتایج برای تولید هر هکتار چغندرقند، میزان انتشار گازهای گلخانهای 2687 کیلوگرم معادل دیاکسیدکربن ارزیابی شد. همچنین به طور متوسط در هر هکتار تولید چغندرقند به ازای هر مگاژول انرژی مصرفی 105 گرم گازهای گلخانهای انتشار یافت که این میزان برای انرژی خروجی معادل 13 گرم تخمین زده شد. نتیجهگیری کلی:در نهایت میتوان گفت که مصرف کودهای شیمیایی به ویژه کودهای نیتروژنی و همچنین مصرف سوختهای فسیلی بخش مهمی از مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای را به خود اختصاص دادند که با بهینه سازی مصرف آنها میتوان گام مهمی در کاهش مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای برای تولید محصول چغندرقند برداشت.
Habibi H, Malekan M, Taji M. Assessment of Energy Consumption and Greenhouse Gas Emissions in Sugar Beet Production in Gorgan. 3 2025; 10 (18) :97-105 URL: http://arpe.gonbad.ac.ir/article-1-467-fa.html
حبیبی حسن، ملکان محمد، تاجی مسعود. ارزیابی مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانهای در تولید چغندرقند در شهرستان گرگان. 1. 1404; 10 (18) :97-105
