مقدمه: یکی از جنبههای بسیار مهم در بهنژادی گندم، ثبات و پایداری ارقام، تحت شرایط مختلف محیطی است. تنش خشکی انتهای فصل یکی از مهمترین تنشهای محیطی است که تولید گندم را با محدودیت رو به رو ساخته و بازده تولید این گیاه کاهش داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی واکنش ارقام گندم دیم در یک منطقه کوهستانی (روستای فارسیان) واقع در منطقه گالیکش انجام شد. مواد و روشها: برای این منظور مطالعهای بر روی ده رقم گندم (UR-93-15، UR-95-15، قابوس، پایا، آرامش، آپلومپ، اوکلیده ، میهن ، گاسکوژن ، وینر) در سه تکرار در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در شهرستان گالیکش انجام شد. ثبت مراحل فنولوژیک و نمونهبرداری برای تعیین عملکرد و اجزای عملکرد دانه به طور مجزا روی 10 بوته معین انجام شد، همچنین برای تعیین عملکرد دانه و بیولوژیک در مترمربع و شاخص برداشت 4 مورد کیلگیری به مساحت هر کدام یک مترمربع از هر کرت در مرحله نهایی برداشت انجام شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SAS صورت گرفت. نتایج: تجزیه واریانس نشان داد که اثر رقم بر تمام صفات مورد مطالعه در سطح یک درصد معنیدار بود. همچنین نتایج مقایسه میانگین نشان داد که کمترین و بیشترین طول سنبله به ترتیب مربوط به رقم آرامش با 60/9 سانتیمتر و رقم UR-93-15 با 6/15 سانتیمتر بود، از طرفی رقم آرامش با 592 سنبله در متر مربع و رقم اوکلیده با 251 سنبله در مترمربع به ترتیب از بیشترین و کمترین تعداد سنبله در مترمربع برخودار بودند، کمترین تعداد دانه در سنبله در رقم پایا مشاهده شد و بیشترین مقدار این صفت به طور مشترک با 43 دانه در سنبله در ارقام قابوس، میهن و UR-95-15 مشاهده شد. همچنین رقم وینر و پایا به ترتیب دارای بالاترین و کمترین عملکرد بیولوژیک (به ترتیب 11/3 و 53/1 کیلوگرم در مترمربع) بودند. نتایج همبستگی نشان داد که شاخص برداشت و تعداد سنبله با همبستگی مثبت و بالای 80 درصد بیشترین نقش در عملکرد دانه را داشتند. نتیجهگیری کلی: در نتیجه با توجه به شرایط آب و هوایی (میزان بارندگی و دمای هوا) در منطقه و تنش خشکی آخر فصل در اکثر صفات مورد ارزیابی اختلاف کمی بین ارقام مشاهده شد. با این حال رقم آرامش عملکرد بهتری نسبت به ارقام کشت شده در منطقه داشت و میتوان برای این منطقه توصیه کرد.
