2

fa تاثیر محلول‌پاشی جاسمونیک اسید بر جذب عناصر غذایی، رنگدانه‌های فتوسنتزی و عملکرد ماش (Vigna radiata L.) تحت تنش شوری Effect of Jasmonic Acid Foliar Application on Nutrient Uptake, Photosynthetic Pigments and Yield of Mung Bean (Vigna radiata L.) Under Salinity Stress اکوفیزیولوژِی Ecophysiology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: رشد فزاینده جمعیت جهان و افزایش تقاضا برای مواد غذایی و همینطور استفاده از زمینهای تحت تاثیر نمک و آبهای نامناسب، موجب شده که بشر بهدنبال راهحلهایی برای کاهش اثرات مخرب تنش شوری باشد. با توجه به نقش کلیدی تنظیمکنندههای رشد نظیر جاسمونیک اسید بر بهبود فعالیتهای متابولیکی گیاهان زراعی و با عنایت به اهمیت گیاه ماش از نظر زیستمحیطی و نقش کلیدی آن بهعنوان یکی از مهمترین منابع غذایی، این پژوهش با هدف تاثیر محلولپاشی جاسمونیک اسید بر عملکرد و برخی از پارامترهای ماش تحت تنش شوری مورد ارزیابی قرار گرفت. مواد و روش‌ها: این آزمایش گلخانهای در سال 1404، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. در این بررسی 4 سطح شوری صفر، 3، 6، 9 دسی زیمنس و کاربرد جاسمونیک اسید در سه سطح در غلظت‌های صفر، 5/0 و 1 میلی مولار در نظر گرفته شد که با ورود گیاه به مرحله گلدهی، محلو‌ل‌پاشی‌ الیستور انجام و با فاصله 14 روز مجدد تکرار گردید.. صفات محتوای کلروفیل کل، عناصر مغذی سدیم، کلسیم و پتاسیم، درصد رطوبت نسبی، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و درصد شاخص برداشت ارزیابی گردید. جهت آنالیز آماری دادههای جمعآوری شده، از نرمافزار SAS و مقایسه میانگین آنها از آزمون حداقل تفاوت معنیدار (LSD) استفاده شد. برای میانگیری دادهها و همینطور رسم نمودارهای مورد نیاز نیز از نرمافزار Excel استفاده گردید. نتایج: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر اصلی تیمار شوری و کاربرد جاسمونیک اسید بر همهی پارامترهای مورد ارزیابی، در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود. برهمکنش تیمار شوری و جاسمونیک اسید نیز بر صفات سدیم، درصد رطوبت نسبی، عملکرد دانه، عملکرد بیئلوژیکی و شاخص برداشت معنیدار شد. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که با افزایش میزان شوری از صفر به 9 دسیزیمنس، تفاوت قابل توجهی در کلیه صفات مورد مطالعه و عملکرد ایجاد میشود. ولی با محلولپاشی جاسمونیک اسید میتوان اثرات مخرب تنش را کاهش داد. بهطور مثال با وجود کاهش 49 درصدی عملکرد دانه، در تیمار کنترل (جاسمونیک صفر) در سطح شوری 9 دسیزیمنس نسبت به تیمار غیرشور، محلولپاشی هورمون با غلظت 5/0 میلیمولار، توانست 21% خسارت ناشی از شوری را تعدیل کرده و سبب افزایش عملکرد شود. نتیجه‌گیری کلی: دستآوردهای این پژوهش مؤید این موضوع است که اگرچه میزان غلظت هورمون، در صفات مختلف، متفاوت بود ولی عکسالعمل گیاه ماش به هر دو غلظت جاسمونیک اسید مثبت بوده و سبب بهبود تمامی پارامترهای تحت آزمایش گردید.. دراین تحقیق غلظت 5/0 میلیمولار سبب افزایش عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و شاخص برداشت شد و غلظت 1 میلیمولار باعث کاهش اثرات مخرب تنش در محتوای عناصر مغذی، رنگدانههای فتوسنتزی و درصد رطوبت نسبی و در نهایت موجب بهبود این صفات گردید.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: The growing world population and rising food demand, coupled with the increasing use of salt-affected soils and poor-quality irrigation water, have driven the search for strategies to mitigate the destructive effects of salinity stress. Given the key role of growth regulators such as jasmonic acid in improving the metabolic activity of crop plants, and considering the ecological importance of mung bean as one of the major food legumes, this study evaluated the effect of jasmonic acid foliar application on the yield and physiological traits of mung bean under salinity stress. Materials and methods: A greenhouse factorial experiment was conducted in a completely randomized design with three replications at 2025. Four salinity levels (0, 3, 6, and 9 dS m-1) and three jasmonic acid concentrations (0, 0.5, and 1 mM) were applied. Foliar spraying began at the flowering stage and was repeated after a 14-day interval. Total chlorophyll content, leaf sodium, calcium, and potassium content, relative water content, grain yield, biological yield, and harvest index were measured. Data were analyzed using SAS (Ver. 9.4), and means were compared using the least significant difference (LSD) test. Results: Analysis of variance showed that the main effects of salinity and jasmonic acid were significant (P ≤ 0.01) for all measured traits. The salinity × jasmonic acid interaction was also significant for sodium content, relative water content, grain yield, biological yield, and harvest index. Increasing salinity from 0 to 9 dS m⁻¹ significantly reduced all studied traits and yield components, whereas jasmonic acid foliar application alleviated the adverse effects of stress. For instance, although grain yield decreased by 49% under the control treatment (0 mM jasmonic acid) at 9 dS m⁻¹ salinity compared with the non-saline condition, foliar application of 0.5 mM jasmonic acid compensated for 21% of the salinity-induced yield loss and enhanced grain yield. Conclusion: The findings confirm that, although the optimal jasmonic acid concentration varied among traits, mung bean responded positively to both concentrations, improving all measured parameters. The 0.5 mM concentration increased grain yield, biological yield, and harvest index, while the 1 mM concentration was more effective in reducing the adverse effects of salinity on nutrient content, photosynthetic pigments, and relative water content. Overall, jasmonic acid foliar application is recommended as a practical strategy to alleviate salinity-induced damage and improve mung bean productivity in salt-affected soils.</div> تنش شوری, جاسمونیک اسید, شاخص برداشت, عملکرد دانه Grain yield, Harvest index, Jasmonic acid, Salinity stress 17 27 http://arpe.gonbad.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-34-132&slc_lang=fa&sid=1 Abdolkhalil Rahimi عبدالخلیل رحیمی 10031947532846003132 10031947532846003132 No Masoumeh Naeimi معصومه نعیمی 10031947532846003133 10031947532846003133 Yes Ali Rahimi Karizaki علی راحمی کاریزکی 10031947532846003134 10031947532846003134 No Ali Nakhzari Moghadam علی نخ‌زری مقدم 10031947532846003135 10031947532846003135 No Yaser Jafari Mofidabadi یاسر جعفری مفیدآبادی 10031947532846003136 10031947532846003136 No